انواع کامپیوتر
کامپیوترها را نه از روی اندازه و قیمت، که از روی کاری که برایش ساخته شده اند دسته بندی می کنند: یکی برای یک نفر، یکی برای هر کسی که سراغش می آید، و یکی که فقط یک کار را تا آخر عمرش تکرار می کند. سه دسته اول را می شناسید و سومی همان دسته ای است که بیشتر کامپیوترهای دور و بر شما در آن جا می گیرند.
- درس ۲ از ۱۲
- مقدماتی
- رایگان، بدون ثبت نام
چهار دسته، از روی کاری که می کنند
-
کامپیوتر شخصی
دسکتاپ، لپ تاپ، تبلت، گوشی. یک نفر، و تقریبا هر کاری.
-
سرور
خاموش نمی شود و به هر کسی که سراغش بیاید جواب می دهد. صفحه و صفحه کلید ندارد.
-
کامپیوتر توکار
داخل مودم و خودرو و کارتخوان. یک کار، تا آخر عمر دستگاه.
-
کامپیوتر مرکزی و ابرکامپیوتر
سازمان های بزرگ و مراکز پژوهشی. بیشتر مردم هیچ وقت از نزدیک نمی بینندشان.
مرز این چهار تا همیشه تمیز نیست. یک کامپیوتر کوچک خانگی هم می تواند سرور یک تیم کوچک باشد و همچنان کامپیوتر شخصی بماند.
آخرین بررسی: فکت ها و نام ابزارهای این درس در همین تاریخ با منابعشان بازبینی شده اند.
کامپیوترها را از روی چه چیزی دسته بندی کنیم؟
فهرستی که در مغازه می بینید دسته بندی نیست، قفسه بندی است. گیمینگ، اداری، دانشجویی. این اسم ها به شما نمی گویند دستگاه چه فرقی با آن یکی دارد؛ می گویند فروشنده می خواهد آن را به چه کسی بفروشد.
دو سوال دسته بندی واقعی را می سازد. اول اینکه دستگاه همزمان به چند نفر خدمت می کند. دوم اینکه چند کار مختلف اجازه دارد انجام دهد. یک لپ تاپ به یک نفر خدمت می کند و هر کاری از آن برمی آید. یک سرور به هر کسی که همان لحظه سراغش بیاید خدمت می کند و معمولا فقط چند کار مشخص می کند. مودم اینترنت خانه شما یک کار می کند و تا آخر عمرش هم همان یک کار را می کند.
با همین دو سوال سه دسته اصلی بیرون می آید: شخصی، مشترک، و توکار. یک دسته قدیمی تر هم هست به اسم کامپیوتر مرکزی یا mainframe، همان دستگاه های بزرگ سازمانی که موزه تاریخ کامپیوتر تاریخشان را نگه داشته و بیرون از بانک ها و سازمان های بزرگ کمتر کسی از نزدیک با آنها کار می کند.
کامپیوتر شخصی: دسکتاپ، لپ تاپ، تبلت، گوشی
چهار شکل از یک چیز. هر چهار تا برای یک نفر ساخته شده اند و تفاوتشان در این است که کجا استفاده می شوند و چقدر می شود دستکاری شان کرد.
دسکتاپ، همان جعبه پشت میز، تکان نمی خورد و برق دیوار دارد. برای همین قطعه هایش می توانند بزرگ تر و داغ تر باشند و با همان پول معمولا قوی تر از یک لپ تاپ درمی آید. قطعه ای هم که خراب شود جدا عوض می شود.
لپ تاپ همان چیز است که تا شده و باتری گرفته. هزینه این قابلیت حمل را در دو جا می دهید: قیمت، و امکان تعمیر. در بسیاری از مدل های امروزی حافظه و باتری به برد اصلی چسبیده اند و عوض کردنشان کار هر تعمیرکاری نیست.
تبلت و گوشی یک خانواده اند: صفحه لمسی، سیستم عاملی که فروشگاه اپلیکیشن دارد، و فهرستی از کارها که سازنده تعیین کرده. اینها برای مصرف کردن عالی اند، یعنی خواندن و دیدن و جواب دادن. برای تولید کردن، یعنی نوشتن طولانی و کار همزمان با چند پنجره، هنوز عقب اند و چسباندن صفحه کلید به تبلت این را کامل حل نمی کند.
یک قاعده ساده که در همه این چهار تا صدق می کند: هر چه دستگاه بیشتر حمل می شود، بیشتر پول می دهید و کمتر می توانید تعمیرش کنید.
سرور دقیقا چیست؟
سروری که همه اسمش را شنیده اند یک ابرکامپیوتر نیست. یک کامپیوتر است با یک شغل متفاوت: خاموش نمی شود، و به هر کسی که سراغش بیاید جواب می دهد.
فرقش با لپ تاپ شما در قدرت نیست، در سه عادت است. اول اینکه هیچ وقت خاموش نمی شود، پس قطعه هایش برای کار بی وقفه انتخاب شده اند و نه برای اوج گرفتن چند دقیقه ای. دوم اینکه صفحه نمایش و صفحه کلید ندارد و از راه دور، با نوشتن دستور، اداره می شود. سوم اینکه چند نفر همزمان از آن استفاده می کنند و بخش بزرگی از کارش این است که هیچ کدام متوجه آن یکی نشود.
وقتی سایتی را باز می کنید، مرورگر شما با یکی از همین ها حرف می زند. اسم دقیق تر آن کامپیوتری که سایت رویش نشسته وب سرور است و مستندات MDN تعریف دقیقش را دارد. اگر خودتان بخواهید سایتی راه بیندازید، به جای خریدن یک سرور کامل معمولا تکه ای از یکی را اجاره می کنید؛ اسم آن تکه هاست است و تفاوت انواعش را راهنمای انتخاب هاست باز کرده است.
لپ تاپ شما و یک سرور، کنار هم
لپ تاپ شما
- یک نفر از آن استفاده می کند
- خاموش می شود و در کیف می رود
- صفحه نمایش و صفحه کلید دارد
- هر برنامه ای که بخواهید رویش نصب می شود
یک سرور
- چند نفر همزمان از آن استفاده می کنند
- روشن می ماند و جای ثابتی نگه داشته می شود
- نه صفحه ای دارد نه کسی پشتش می نشیند
- فقط چند برنامه مشخص رویش اجرا می شود
قوی تر بودن جزو تعریف سرور نیست. سروری که همین صفحه را به شما داد از خیلی از لپ تاپ های امروزی ضعیف تر است و کارش را درست انجام می دهد.
چرا بیشتر کامپیوترها را اصلا نمی بینید؟
یک نگاه به دور و برتان بیندازید. مودم، دستگاه کارتخوان مغازه، دوربین مداربسته، ماشین لباسشویی برنامه دار، خودرو، آسانسور. داخل هر کدام یک کامپیوتر کوچک نشسته که یک برنامه را اجرا می کند و تا آخر عمرش چیز دیگری اجرا نخواهد کرد. اسم این دسته کامپیوتر توکار است.
عددی برایش نمی گوییم، چون عدد قابل اتکایی در دست نداریم. ولی استدلالش ساده است: در یک خانه معمولی یکی دو دستگاه هست که به آن کامپیوتر می گویند، و چندین دستگاه دیگر که تراشه دارند و کسی به آنها کامپیوتر نمی گوید. پس بیشتر کامپیوترهای زندگی شما همان هایی اند که اسم کامپیوتر رویشان نیست.
اگر می خواهید یکی از این ها را در دست بگیرید و ببینید، برد آردوینو دقیقا برای همین ساخته شده: یک کامپیوتر کوچک روی یک برد که یک برنامه را می گیرد و همان را تکرار می کند. مستندات خود آردوینو ساده ترین توضیحش را دارد و برای فهمیدن این دسته از هر تعریف کتابی بهتر است.
چرا این دسته اهمیت دارد؟ چون همان قاعده هایی که برای لپ تاپ می شناسید برای اینها هم صدق می کند و هیچ کس به آنها فکر نمی کند. مودمی که رمز پیش فرضش عوض نشده، یک کامپیوتر وصل به اینترنت است با رمزی که روی اینترنت نوشته شده.
کامپیوترهایی که می بینید و آنها که نمی بینید
اینها را کامپیوتر می نامید
لپ تاپ، دسکتاپ، تبلت، گوشی
-
مودم و روتر خانه
همیشه روشن، همیشه وصل به اینترنت، و رمزش اغلب همان رمز کارخانه مانده است.
-
کارتخوان و صندوق فروشگاه
یک برنامه اجرا می کند و همان یک برنامه به شبکه بانکی وصل است.
-
خودرو و لوازم خانگی
چند تراشه که موتور، ترمز یا برنامه شست و شو را اداره می کنند.
-
دوربین مداربسته
یک کامپیوتر با دوربین که تصویر را جایی می فرستد و کسی نصبش را دوباره چک نمی کند.
بیشتر این دستگاه ها به ندرت به روز می شوند، و همین آنها را از یک لپ تاپ آسیب پذیرتر می کند.
برای کاری که می کنید کدام را لازم دارید؟
یک نظر، و بعد سه جایی که این نظر کار نمی کند.
برای بیشتر کسانی که این را می خوانند جواب یک لپ تاپ متوسط است و نه بیشتر. دلیلش این است که در کار روزمره گلوگاه تقریبا هیچ وقت پردازنده نیست؛ حافظه کم و دیسک کند است. پول اضافه ای که خرج یک پردازنده گران تر می شود، در باز کردن مرورگر و نوشتن و دیدن ویدیو اصلا دیده نمی شود.
حالا سه جایی که این نظر غلط از آب درمی آید. اگر ویدیو تدوین می کنید یا با فایل های سه بعدی کار دارید، سخت افزار واقعا گلوگاه است و این حرف به شما ربطی ندارد. اگر تمام کارتان در مرورگر می گذرد و همیشه در راهید، شاید اصلا به لپ تاپ نیاز نداشته باشید. و اگر دستگاه قرار است روی میز ثابت بماند، دسکتاپ با همان پول بیشتر به شما می دهد و سال بعد هم می شود ارتقایش داد.
قدم بعدی این است که ببینید داخل این دستگاه ها چه چیزی هست و کدام قطعه واقعا سرعت را تعیین می کند. جواب معمولا آن قطعه ای نیست که در تبلیغ ها بزرگ نوشته می شود.
هوش مصنوعی در این کار
اینجا بهترین استفاده از یک دستیار هوش مصنوعی، ترجمه کردن است. مشخصات فنی یک دستگاه را که در آگهی نوشته شده بردارید و بخواهید هر خطش را به زبان ساده توضیح بدهد و بگوید کدامش برای کاری که شما می کنید اهمیت دارد. همان کاری که یک دوست وارد برایتان می کرد، با این تفاوت که هر بار می توانید بپرسید و خجالت هم ندارد. سوال را با دست بنویسید و اسم دستگاه و کاری که با آن می کنید را هم بگویید، وگرنه جواب کلی و بی مصرف می شود.
ابزارهایی که واقعا کمک می کنند
- Gemini فارسی را خوب می فهمد و برای باز کردن یک برگه مشخصات کافی است. ایران در فهرست کشورهایی که گوگل برای اپ وب جمنای منتشر کرده نیست؛ خود صفحه گوگل می گوید این اپ در بیش از دویست و سی کشور و منطقه کار می کند و ایران در آن فهرست نیامده.
- Claude وقتی می خواهید دو دستگاه را با هم مقایسه کنید و دلیل بخواهید، جواب های منظم تری می دهد. ایران در هیچ کدام از دو فهرست کشورهای پشتیبانی شده انتروپیک نیست و این را از صفحه خود انتروپیک خوانده ایم.
کجا نتیجه معکوس می دهد
یک مرز را اینجا رعایت کنید: از مدل برای فهمیدن کلمه ها استفاده کنید، نه برای انتخاب کردن دستگاه. مدل نمی داند در بازار ایران همین امروز چه چیزی موجود است، به چه قیمتی، و با چه گارانتی ای؛ ولی وقتی بپرسید، با همان لحن مطمئن یک مدل و یک قیمت به شما می دهد. خود انتروپیک این حالت را در مستنداتش توهم می نامد و راه های کم کردنش را توضیح می دهد، یعنی سازنده هم آن را یک ضعف واقعی می داند. قاعده عملی: هر جمله ای که در آن قیمت، موجودی یا اسم یک مدل مشخص آمده، باید از یک فروشنده واقعی تایید شود. جمله هایی که کلمه ای را توضیح می دهند، همان جا قابل استفاده اند. برای اینکه بدانید هر کدام از این ابزارها از ایران چطور در دسترس و قابل پرداخت است، راهنمای خرید را ببینید.
منبع ها: Google: where you can use the Gemini web app Anthropic: supported countries Anthropic: reduce hallucinations
حد این توصیه
این دسته بندی یک نقشه است، نه یک قانون. مرزها در عمل مبهم می شوند: تبلتی که صفحه کلید گرفته تقریبا لپ تاپ است، یک کامپیوتر کوچک خانگی می تواند سرور یک تیم چند نفره باشد، و گوشی وقتی هات اسپات روشن می کند دارد کار یک تجهیز شبکه را می کند. مهم تر از آن، دانستن این دسته ها به شما نمی گوید کدام را بخرید؛ آن جواب به کاری که می کنید و بودجه ای که دارید و دستگاهی که همین حالا دارید بستگی دارد و هیچ فهرستی جای آن سه تا را نمی گیرد.
از تجربه خود ما
یک عدد که شاید انتظارش را نداشته باشید. سروری که همین صفحه را به شما داد چهار هسته پردازشی و حدود هشت گیگابایت حافظه دارد، و این از خیلی از لپ تاپ هایی که امروز فروخته می شوند کمتر است. با همین، این ماشین همیشه روشن است و همزمان به چند سایت دیگر ما هم جواب می دهد. اگر سرور یعنی دستگاه قوی تر، این عددها باید برعکس می بودند. سرور یعنی دستگاهی با یک شغل دیگر: بیدار ماندن برای همه، نه سریع بودن برای یک نفر. جایی که واقعا فرق می کند سرعت دیسک و پهنای شبکه و پیکربندی نرم افزار است، نه تعداد هسته ها.
سوال هایی که واقعا پرسیده می شوند
تبلت می تواند جای لپ تاپ را بگیرد؟
بستگی دارد کارتان تولید است یا مصرف. اگر بیشتر می خوانید و می بینید و جواب کوتاه می دهید، بله و حتی راحت تر است. اگر روزی چند ساعت می نویسید، بین چند پنجره جابجا می شوید یا با فایل های بزرگ کار دارید، نه؛ محدودیت سیستم عامل و صفحه است و صفحه کلید جداگانه هم آن را برطرف نمی کند.
سرور با هاست چه فرقی دارد؟
سرور یک دستگاه است و هاست یک سرویس. وقتی هاست می خرید، یک کامپیوتر نمی خرید؛ سهمی از یک سرور را اجاره می کنید که شرکتی آن را روشن نگه می دارد، پشتیبان می گیرد و به اینترنت وصل نگه می دارد. سرور اختصاصی هم هست، یعنی کل دستگاه در اختیار شما، که برای بیشتر سایت ها لازم نیست.
برای کار اداری دسکتاپ بهتر است یا لپ تاپ؟
اگر دستگاه از میز تکان نمی خورد، دسکتاپ با همان پول بیشتر می دهد و سال بعد هم می شود ارتقایش داد. اگر حتی هفته ای یک بار دستگاه را با خودتان می برید، این حساب به هم می خورد و لپ تاپ می ارزد. تصمیم را از روی الگوی حرکت خودتان بگیرید، نه از روی مشخصات فنی.