آموزش بکاپ گرفتن
بکاپ گرفتن یعنی از هر چیز مهم سه نسخه داشته باشید، روی دو جور رسانه متفاوت، و یکی از آن سه نسخه جایی بیرون از خانه یا دفتر بماند. کاری که این نقشه را واقعی می کند نه خریدن هارد است و نه نصب برنامه؛ یک بار برگرداندن یک فایل از همان نسخه پشتیبان است.
- درس ۱۰ از ۱۲
- مقدماتی
- رایگان، بدون ثبت نام
سه لایه ای که یک نقشه بکاپ را کامل می کنند
از پایین به بالا بخوانیدش تا اسم قاعده پیدا شود: سه، دو، یک. هر لایه یک جور بلا را می پوشاند و لایه پایینی جای لایه بالایی را نمی گیرد.
-
۱
یک نسخه بیرون از ساختمان
برای اتفاقی که کل مکان را می برد: دزدی، آتش، سیل، یا کیفی که همه چیز داخلش بود.
-
۲
دو رسانه متفاوت
دو هارد هم سن که با هم خریده شده اند یک رسانه حساب می شوند؛ خرابی ها الگو دارند.
-
۳
سه نسخه از هر چیز مهم
خود فایل به علاوه دو کپی. فایلی که هر روز با آن کار می کنید یکی از این سه است.
این یک قاعده سرانگشتی است و نه یک استاندارد. برای یک نفر با یک لپ تاپ معمولا کافی است؛ برای یک کسب و کار، تعهد نگهداری و قرارداد هم به آن اضافه می شوند.
آخرین بررسی: فکت ها و نام ابزارهای این درس در همین تاریخ با منابعشان بازبینی شده اند.
اول تصمیم بگیرید چه چیزی را از دست نمی دهید
بیشتر نقشه های بکاپ سر همین قدم می افتند، چون آدم ها می خواهند «همه چیز» را نگه دارند و بعد از حجمش می ترسند و کلا رهایش می کنند. همه چیز لازم نیست.
فایل های شما دو دسته اند. دسته اول را می شود دوباره به دست آورد: نصب کننده برنامه ها، فیلم و موسیقی خریداری شده، هر چیزی که یک بار دانلود شده و باز هم دانلود می شود. دسته دوم را نمی شود: عکس های خانوادگی، مدارک اسکن شده، کار چند ساله، پیام ها، فایل های پروژه ای که سفارش دهنده اش دیگر در دسترس نیست.
فقط دسته دوم را بکاپ بگیرید. برای بیشتر آدم ها این کمتر از چیزی است که فکر می کنند، اغلب چند ده گیگابایت، و همین کوچک بودن است که نقشه را قابل اجرا می کند. یک لیست کوتاه روی کاغذ بنویسید: چهار یا پنج پوشه، نه بیشتر.
یک سوال کمک می کند: اگر همین حالا لپ تاپ گم شود، برای کدام پوشه دلتان می سوزد؟ همان.

قانون سه دو یک چه می گوید
قاعده ای که بین اهل کار به سه دو یک معروف است سه چیز می خواهد: سه نسخه از هر فایل مهم، روی دو نوع رسانه متفاوت، و یک نسخه بیرون از جایی که بقیه هستند.
سه نسخه یعنی خود فایل به علاوه دو کپی. دو رسانه یعنی هر سه تا روی یک جور دستگاه نباشند، چون خرابی ها الگو دارند: دو هارد هم سن که با هم خریده شده اند می توانند نزدیک به هم از کار بیفتند. و یک نسخه بیرون، برای اتفاقی است که کل مکان را می برد؛ دزدی، آتش، سیل، یا فقط کیفی که لپ تاپ و هارد پشتیبانش با هم داخلش بوده.
این یک استاندارد نیست، یک قاعده سرانگشتی است، و ارزشش در همین است که یادتان می ماند. مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا در راهنمای سازمان های کوچکش همین ایده را ساده تر می گوید: از فضای اینترنتی و یک دستگاه ذخیره سازی با هم استفاده کنید تا دو نسخه پشتیبان داشته باشید، برای وقتی که یکی از آنها گم یا دزدیده شود. همان جا یک جمله دیگر هم هست که مهم تر است و در بخش بعد به آن می رسیم: دستگاه ذخیره سازی وقتی از آن استفاده نمی کنید نباید به کامپیوترتان وصل بماند.
یک نقشه واقعی برای یک نفر
این نقشه برای یک نفر با یک لپ تاپ و یک گوشی نوشته شده. اگر شرکت دارید یا سرور، کارتان فرق می کند و آخر همین درس گفته ایم کجا.
نسخه اصلی همان فایل هایی است که هر روز با آنها کار می کنید، روی لپ تاپ و گوشی. این کپی حساب نمی شود؛ این خود چیزی است که می خواهیم نجاتش بدهیم.
کپی اول روی یک هارد اکسترنال یا حافظه بیرونی. یک بار در هفته وصلش کنید، فایل ها را کپی یا همگام کنید، و جدایش کنید. وصل ماندن دائمی همان اشتباهی است که راهنمای بریتانیایی بالا هشدارش را داده، و دلیلش ساده است: هر بلایی که سر کامپیوتر بیاید، از باج افزار تا برق، سر چیزی که به آن وصل است هم می آید.
کپی دوم جایی بیرون از خانه. یک حساب ابری ساده ترین شکلش است و برای بیشتر آدم ها کافی است. اگر ترجیح می دهید فایل ها از خانه بیرون نروند، شکل دیگرش یک هارد دوم است که در محل کار یا خانه یکی از بستگان می ماند و ماهی یک بار جا به جا می شود. کندتر است، ولی نسخه ای که یک بار در ماه به روز می شود بی نهایت بهتر از نسخه ای است که وجود ندارد.
گوشی را جدا نبینید. عکس های شما احتمالا آنجا هستند و همگام سازی خودکار عکس، همان تله ای است که در درس فضای ابری گفتیم: عکسی که از گوشی پاک کنید، از آن حساب هم پاک می شود.
یک تصمیم آخر که آدم ها فراموشش می کنند: هر چند وقت یک بار؟ جواب را از اینجا بگیرید که حاضرید کار چند روز را دوباره انجام بدهید. اگر جواب «یک روز» است، بکاپ روزانه لازم دارید. اگر «یک هفته» است، هفتگی کافی است. عدد را از عادت خودتان بگیرید و نه از توصیه یک نفر دیگر.
نقشه یک نفره، از فهرست تا اولین بازگردانی
-
۱
فهرست کوتاه
چهار یا پنج پوشه که جایگزین ندارند. هر چیزی که دوباره دانلود می شود بیرون از فهرست می ماند.
-
۲
کپی روی هارد
هفته ای یک بار وصل، کپی، و بعد جدا کردن. جدا کردن مهم ترین بخش این قدم است.
-
۳
کپی بیرون از خانه
یک حساب ابری، یا هارد دومی که در محل کار می ماند و ماهی یک بار جا به جا می شود.
-
۴
گوشی را جا نگذارید
عکس ها آنجا هستند و همگام سازی خودکار عکس، نسخه دوم نیست بلکه همان نسخه است.
-
۵
یک فایل را برگردانید
و بازش کنید. تا اینجا را نروید، آنچه دارید یک پوشه است و نه یک نسخه پشتیبان.
این پنج قدم برای یک لپ تاپ و یک گوشی است. سایت و سرور از قدم دوم به بعد شکل دیگری دارند و در همین درس گفته ایم کجا سراغشان بروید.
بکاپی که تست نشده، بکاپ نیست
این تنها جمله ای است که در این درس با لحن قاطع می گوییم، چون بارها به آن خورده ایم. تا وقتی چیزی را از یک نسخه پشتیبان برنگردانده اید، آنچه دارید یک پوشه است که احتمالا بکاپ است.
راهنمای مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا هم همین را می گوید: مهم است بدانید چطور بازش گردانید و بررسی کنید که همه داده های مهمتان در آن هست. توجه کنید که دو کار جداست. یکی اینکه بلد باشید، یکی اینکه محتوایش را چک کنید.
تمرین بازگردانی روی یک لپ تاپ شخصی ده دقیقه است. یک فایل را از نسخه پشتیبان به یک پوشه موقت برگردانید و بازش کنید. عکس باید نمایش داده شود، سند باید متن داشته باشد، فایل پروژه باید در همان برنامه باز شود. نگاه کردن به حجم فایل تست نیست؛ یک فایل نصفه هم حجم دارد.
سالی یک بار همین کار را در مقیاس بزرگ تر بکنید: یک پوشه کامل. اگر برای بازگرداندن به رمزی نیاز است، همان جا معلوم می شود که آن رمز را دارید یا فقط فکر می کردید دارید. رمز گم شده روی یک بکاپ رمزگذاری شده، دقیقا همان اثری را دارد که نداشتن بکاپ.
تمرین بازگردانی، سالی یک بار
این یعنی تست شده
- فایل را به یک پوشه موقت برگرداندید، نه روی نسخه اصلی
- بازش کردید و محتوایش درست بود
- رمز یا کلید لازم را همان لحظه داشتید
- یک بار در سال، یک پوشه کامل و نه فقط یک فایل
این تست نیست
- نگاه کردن به حجم فایل یا تعداد فایل ها
- دیدن پیام سبز «با موفقیت انجام شد» در برنامه
- اینکه پارسال جواب داد
این برگه برای فایل های شخصی است. بازگردانی یک سایت یا یک پایگاه داده مرحله های خودش را دارد و یک فایل باز شده آنجا هیچ چیزی را ثابت نمی کند.
کجاها بکاپ به دردتان نمی خورد
سه حالت هست که آدم ها خیال می کنند پوشیده شده اند و نیستند.
باج افزار روی نسخه ای که وصل است. اگر هارد پشتیبان همیشه به کامپیوتر وصل باشد یا نسخه پشتیبان فقط داخل یک پوشه همگام شده باشد، بدافزار به هر دو می رسد. جدا نگه داشتن رسانه، تنها چیزی است که این را می شکند.
خرابی که مدت ها دیده نشده. اگر یک فایل شش ماه پیش خراب شده باشد و بکاپ شما فقط آخرین نسخه را نگه دارد، شما شش ماه است دارید خرابی را بکاپ می گیرید. نسخه های تاریخ دار همین را حل می کنند، و هر سرویس ابری هم مهلت خودش را برای نگه داشتن نسخه های قدیمی دارد.
حسابی که دیگر باز نمی شود. بکاپ روی یک حساب اینترنتی، به همان اندازه در دسترس است که آن حساب. رمز، شماره تایید، و تصمیم آن شرکت، هر سه بین شما و فایل هایتان ایستاده اند.
و یک مرز که این درس رد نمی کند: بکاپ سایت. نسخه پشتیبان یک سایت وردپرسی فقط فایل نیست، پایگاه داده هم هست، و برگرداندنش کار دیگری است. اگر سایت دارید، صفحه هاست جایی است که این را با هم می بینیم، و راهنمای انتقال سایت وردپرسی شکل عملی همان کار را نشان می دهد.
مسیر سریع با هوش مصنوعی
چیزی که بیشتر نقشه های بکاپ کم دارند یک برنامه نیست، یک برگه است: وقتی لپ تاپ نیست، از کجا شروع می کنید. مسیر سریع این است که به جای نوشتن دستی این برگه، از یک مدل زبانی بخواهید آن را <em>از سمت فاجعه</em> بسازد و نه از سمت ابزار. تفاوت را در جواب می بینید: خروجی معمولی می شود «برنامه را باز کنید و بازیابی را بزنید»؛ خروجی درست از این شروع می شود که ساعت نه صبح است، لپ تاپ نیست، و شما فقط گوشی دارید.
- فهرست ساده ای از وضعیت خودتان بنویسید: چه دستگاه هایی دارید، بکاپ کجا نگه داشته می شود، و کدام حساب ها برای رسیدن به آن لازم اند. اسم رمز و کد بازیابی را ننویسید؛ فقط بگویید چه چیزی لازم است.
- دستور پایین را با همان فهرست بفرستید. یک مدل سریع و ارزان برای این کار کافی است، چون ترتیب دادن است و نه قضاوت فنی. انتخاب امروزی هر کلاس مدل در <a class="text-link" href="/ai/">بخش هوش مصنوعی</a> با تاریخ ثبت می شود.
- جواب را بخوانید و هر قدمی را که به حسابی نیاز دارد علامت بزنید. حالا همان حساب ها را امتحان کنید: وارد شوید، ببینید کد تایید به کجا می آید. اینجاست که معمولا معلوم می شود شماره ای که برای بازیابی ثبت شده دیگر مال شما نیست.
- برگه نهایی را جایی نگه دارید که در همان فاجعه از بین نمی رود: چاپ شده روی کاغذ، یا در حسابی که از گوشی هم باز می شود. برگه ای که فقط داخل لپ تاپ مرده باشد، هیچ کاری نمی کند.
نسخه آماده کپی
می خواهم یک برگه بازیابی یک صفحه ای برای خودم بنویسی. از سمت فاجعه شروع کن، نه از سمت نرم افزار.
وضعیت من:
دستگاه ها: {مثلا یک لپ تاپ ویندوز و یک گوشی اندروید}
بکاپ کجاست: {مثلا هارد اکسترنال در کشو، و یک حساب ابری}
برای رسیدن به بکاپ چه لازم است: {مثلا ورود به فلان حساب و کد پیامکی}
چه چیزهایی از همه مهم ترند: {مثلا عکس ها، مدارک، پوشه کار}
سناریو: لپ تاپ همین الان از بین رفته. ساعت نه صبح است و فقط گوشی دارم.
خروجی را دقیقا این طور بده:
قدم های اول ۲۴ ساعت: {فهرست شماره دار، هر قدم یک جمله}
چه چیزی لازم دارم و از کجا می آورمش: {فهرست}
چه چیزی از دست می رود و چاره ای نیست: {فهرست، صادقانه}
چه چیزی را همین امروز باید درست کنم: {فهرست کوتاه}
قانون ها:
۱. فقط از وضعیتی که بالا نوشتم استفاده کن. اگر چیزی را نمی دانی، به جای حدس زدن بنویس «باید بررسی شود».
۲. هیچ دستوری ننویس که اثرش را نتوانی در یک جمله توضیح بدهی.
۳. هر قدمی را که چیزی را پاک می کند یا فرمت می کند، با کلمه «برگشت ناپذیر» علامت بزن.
۴. مقدمه و نتیجه گیری ننویس. فقط همان چهار بخش.
قبل از اعتماد به خروجی: مدل نمی داند کدام یک از حساب های شما هنوز باز می شود و کدام شماره هنوز مال شماست؛ همه اینها را از روی چیزی که خودتان نوشته اید فرض می گیرد. پس هر سطری که به یک حساب یا یک کد تایید اشاره دارد باید همان روز به دست خودتان امتحان شود. و برگه را جایی نگه دارید که در همان فاجعه از بین نمی رود؛ برگه ای که فقط داخل لپ تاپ باشد، دقیقا وقتی لازم است در دسترس نیست.
هوش مصنوعی در این کار
در بکاپ گرفتن، بهترین کاری که هوش مصنوعی می کند این نیست که به شما بگوید کدام برنامه را بخرید. این است که فکر شما را مرتب کند: بپرسد چه چیزی جایگزین ندارد، ترتیب قدم ها را در بیاورد، و آن برگه ای را بنویسد که هیچ وقت وقتش را پیدا نمی کنید. موضع ما این است که برای انتخاب ابزار سراغش نروید و برای نظم دادن به نقشه بروید.
ابزارهایی که واقعا کمک می کنند
- Claude برای ساختن برگه بازیابی و پیدا کردن قدم های جا افتاده در نقشه ای که خودتان نوشته اید. ایران در فهرست کشورهای پشتیبانی شده انتروپیک نیست و این را از صفحه خودشان خوانده ایم.
- Gemini همان کار، و برای خواندن صفحه راهنمای سرویس ابری خودتان دم دست تر است. صفحه خود گوگل می گوید اپ وب جمینای در بیش از دویست و سی کشور کار می کند و ایران در آن فهرست نیست.
کجا نتیجه معکوس می دهد
دو خطر مشخص اینجا هست و هر دو را دیده ایم. اول، دستور دیسک. وقتی از یک مدل بپرسید چطور یک هارد را برای بکاپ آماده کنم، ممکن است دستوری بدهد که پارتیشن را پاک می کند، و چون با اطمینان نوشته شده به نظر بی خطر می آید. قاعده ساده است: دستوری را که نمی توانید در یک جمله توضیح بدهید اجرا نکنید، مخصوصا اگر اسم دیسک در آن باشد. درس عیب یابی همین را بازتر گفته. دوم، محتوای فایل ها. فهرست پوشه های یک کسب و کار اسم مشتری و شماره فاکتور دارد و لازم نیست وارد هیچ گفتگویی شود؛ برای نوشتن برگه بازیابی، دسته بندی کلی کافی است. صفحه خود گوگل درباره جمینای صریح می گوید اطلاعات محرمانه وارد نکنید و می افزاید که با روشن بودن فعالیت، بازبین انسانی ممکن است گفتگو را بخواند و نسخه بازبینی شده تا سه سال بماند.
منبع ها: Google: how Gemini Apps activity and data are used Anthropic: supported countries Google: where the Gemini web app is available
حد این توصیه
این نقشه برای فایل های شخصی یک نفر نوشته شده و از یک جا به بعد کم می آورد. بکاپ یک سایت یا یک سرور پایگاه داده هم دارد و ترتیب بازگرداندنش مهم است؛ بکاپ یک شرکت به تعهد نگهداری و دسترسی چند نفر گره خورده و دیگر یک تصمیم فنی نیست. یک مرز دیگر هم هست که کمتر گفته می شود: اگر نسخه پشتیبان را رمزگذاری کنید و کلیدش را گم کنید، نتیجه دقیقا همان است که اصلا بکاپی نداشته باشید. کلید هم باید نسخه پشتیبان داشته باشد.
از تجربه خود ما
ما برای هفت سایت این سرور بکاپ می گیریم و کپی هایش را به یک فضای ابری می فرستیم، و افزونه ای که این کار را می کند دو درس در خودش دارد که هر دو گران به دست آمدند. اول، «تمام شد» یعنی چک سام خوانده شده و با اصل خوانده شده یکی بوده، نه اینکه فایل بالا رفت؛ قبل از آن یک بار برنامه فایلی را که خودش پاک کرده بود دوازده بار دوباره بررسی کرد و به جای دلیل واقعی، عدم تطابق حجم گزارش داد. دوم، پیام خطا دلیل نیست. یک شاخه که با دیدن یک کلمه در متن خطا نتیجه می گرفت جلسه انتقال مرده است، روی یکی از سایت ها یک انتقال ۴.۵ گیگابایتی را در ۴۹.۷ درصد دور انداخت؛ حالا اول از خود سرویس می پرسیم چند بایت گرفته و از همان جا ادامه می دهیم. هر دوی اینها یک حرف می زنند: نسخه پشتیبانی که خودش را ثابت نکرده، فقط یک ادعاست.
سوال هایی که واقعا پرسیده می شوند
فقط یک هارد اکسترنال کافی نیست؟
برای خرابی لپ تاپ کافی است و برای دزدی و آتش نه، چون هارد معمولا در همان خانه است. یک نسخه بیرون از ساختمان همان چیزی است که این حالت را می پوشاند. اگر فقط می توانید یک قدم بردارید، همین دومی را بردارید.
نسخه پشتیبان را رمزگذاری کنم؟
اگر روی رسانه ای است که ممکن است گم شود یا از خانه بیرون می رود، بله. ولی کلید را جای دیگری نگه دارید و آن جای دیگر هم باید بکاپ داشته باشد. کلید گم شده روی بکاپ رمزگذاری شده، همان از دست دادن فایل هاست.
هر چند وقت یک بار بکاپ بگیرم؟
به اندازه کاری که حاضرید دوباره انجام بدهید. اگر از دست رفتن یک روز کار برایتان سنگین است، روزانه؛ اگر یک هفته قابل تحمل است، هفتگی. عددی که از عادت خودتان بیرون بیاید اجرا می شود و عددی که از توصیه دیگران می آید معمولا نه.