عیب یابی مقدماتی کامپیوتر

چرا ری استارت واقعا جواب می دهد

این توصیه آنقدر تکرار شده که به شوخی تبدیل شده، و همچنان درست است. دلیلش هم خرافه نیست.

برنامه ها در حین کار حالت نگه می دارند: چیزهایی در حافظه، فایل هایی که باز مانده اند، اتصال هایی به شبکه، قفل هایی روی منابع. وقتی یکی از این ها در وضعیت عجیبی گیر می کند، بقیه چیزها هم عجیب می شوند. ری استارت همه این حالت را دور می ریزد و همه چیز از نقطه شناخته شده شروع می شود.

پس ری استارت مشکل را «پنهان» نمی کند؛ یک دسته کامل از مشکلات را واقعا حل می کند. کاری که نمی کند این است: چیزی که باعث آن حالت شده را عوض نمی کند. برای همین قاعده ساده است: یک بار ری استارت کنید. اگر مشکل برگشت، دیگر ری استارت جواب نیست و باید سراغ سوال بعدی بروید.

و چند چیز هست که ری استارت هیچ وقت درستشان نمی کند و وقت تلف کردن است: دیسک پر، فایل خراب، سخت افزار در حال مردن، و رمز اشتباه.

دو سوالی که مسیر را تعیین می کنند

قبل از اینکه چیزی نصب یا حذف یا تنظیم کنید، این دو را جواب بدهید. جواب هایشان دایره را از «کامپیوترم خراب است» به یک چیز مشخص کوچک می کنند.

یک برنامه یا همه چیز؟ اگر فقط ورد کند است و بقیه خوب اند، مشکل داخل همان یک برنامه است: فایلش، تنظیماتش، افزونه ای که داخلش نصب شده. اگر همه چیز کند است، مشکل زیر همه برنامه هاست: دیسک، رم، سیستم عامل، یا برنامه ای که در پس زمینه همه منابع را برداشته.

تازه است یا همیشه بوده؟ اگر تا هفته پیش خوب بود، چیزی عوض شده و کار شما پیدا کردن همان چیز است: به روزرسانی، برنامه ای که نصب کردید، فایلی که باز کردید، تنظیمی که دست زدید. اگر از روز اول همین طور بوده، این خرابی نیست؛ این یعنی این دستگاه برای این کار کافی نیست.

یک راه سریع برای جواب دادن به سوال اول، همانی است که سیستم عامل خودش برایش ابزار گذاشته. صفحه خود مایکروسافت می گوید حالت امن ویندوز را در وضعیت پایه و با مجموعه محدودی از فایل ها و درایورها بالا می آورد، و اگر مشکل در حالت امن اتفاق نیفتد، یعنی تنظیمات پیش فرض و درایورهای پایه عامل آن نیستند. این دقیقا همان کاری است که به آن جدا کردن می گویند: محیط را ساده کنید و ببینید مشکل هنوز هست یا نه.

روی مک و لینوکس همین ایده شکل های دیگری دارد، ولی منطقش یکی است. حتی ساده تر از آن: یک حساب کاربری تازه بسازید و همان کار را در آن انجام دهید. اگر آنجا درست بود، مشکل در تنظیمات حساب شماست و نه در دستگاه.

نردبانی که قبل از تعمیرکار می روید

این پنج قدم را به ترتیب بروید. ترتیبشان تصادفی نیست: از ارزان ترین و برگشت پذیرترین کار شروع می شود و به سمت گران ترین می رود.

قدم اول ری استارت است و فقط یک بار. قدم دوم این است که مشکل را دوباره اتفاق بیندازید. اگر نمی توانید تکرارش کنید، هنوز نمی دانید مشکل چیست و هر تعمیری از این به بعد حدس است. قدم سوم برداشتن پیغام خطاست، کلمه به کلمه، با عکس گرفتن از صفحه یا کپی کردن متن. «یه ارور داد» یک اطلاعات نیست.

قدم چهارم جدا کردن است: حالت امن، حساب کاربری تازه، فایل دیگری در همان برنامه، یا همان فایل روی دستگاه دیگری. هر کدام از این ها یک متغیر را حذف می کند.

و قدم پنجم قاعده ای است که بیشتر از هر چیز دیگری در این درس به کارتان می آید: یک چیز را در هر نوبت عوض کنید و بنویسیدش. اگر پنج تنظیم را با هم عوض کنید و مشکل حل شود، نمی دانید کدام یک بود، و دفعه بعد از صفر شروع می کنید. اگر حل نشود، حالا پنج تغییر ناخواسته هم دارید. یک کاغذ کنار دستتان بگذارید و هر تغییری را که می دهید بنویسید؛ همین کاغذ است که بعدا اجازه می دهد همه چیز را برگردانید.

و یک مرز: اگر دستگاه صدای تیک تیک می دهد، بوی سوختگی می آید، اصلا روشن نمی شود، یا درست بعد از یک ضربه فیزیکی شروع شده، این نردبان مال شما نیست. مخصوصا اگر داده مهمی روی دیسک است، روشن و خاموش کردن مکرر یک دیسک در حال خرابی، چیزی را که یک شرکت بازیابی می تواند نجات بدهد کمتر می کند. دستگاه را خاموش بگذارید و ببریدش.

کی نباید حرف هوش مصنوعی را اجرا کنید

یک دستیار هوش مصنوعی برای عیب یابی واقعا مفید است، چون سریع تر از هر جستجویی به شما فهرست علت های محتمل می دهد. خطرش هم دقیقا از همین جا می آید: جواب همیشه با اطمینان نوشته می شود، چه درست باشد چه نباشد، و شما راهی ندارید که از روی لحن بفهمید کدام است.

قاعده ای که ما به کار می بریم و بارها جلوی خسارت را گرفته، یک جمله است: دستوری را که نمی توانید در یک جمله توضیح بدهید اجرا نکنید. نه اینکه بلد باشید بنویسیدش؛ اینکه بتوانید بگویید چه کار می کند و اگر اشتباه باشد چه چیزی از بین می رود.

سه دسته هست که این قاعده در آنها سخت گیرانه می شود:

• هر دستوری که اسم یک دیسک یا پارتیشن در آن است؛ یک حرف اشتباه در این دستورها یعنی همه چیز رفت
• ویرایش رجیستری ویندوز یا فایل های تنظیمات عمیق سیستم عامل
• هر کاری که با «برای رفع سریع، این را غیرفعال کنید» شروع شود و آن چیز مربوط به امنیت باشد

و یک راه ساده برای اینکه از همین ابزار درست استفاده کنید: به جای «چطور درستش کنم» بپرسید «چه چیزهایی می توانند این را ایجاد کنند و چطور هر کدام را تست کنم». جواب دوم قابل بررسی است و جواب اول فقط قابل اجراست. مسیر سریع پایین همین سوال را به یک دستور آماده تبدیل کرده.

یک نکته درباره پشتیبان هم اینجا جا دارد: قبل از هر تغییری که خودتان مطمئن نیستید، اگر داده مهمی روی دستگاه است، اول از آن نسخه بگیرید. درس بکاپ گرفتن نقشه اش را دارد و ده دقیقه وقت می برد.

چطور سوال بپرسید که جواب بگیرید

چه از یک آدم بپرسید و چه از یک مدل، جواب خوب نتیجه سوال خوب است. و سوال خوب فقط یک چیز لازم دارد: جزئیاتی که به جای شما فکر می کنند.

پنج چیز، همیشه. پیغام دقیق خطا، بدون خلاصه کردن. اینکه از کی شروع شد. چه چیزی درست قبلش عوض شد. چه کارهایی تا حالا کرده اید. و اینکه چه دستگاهی و چه سیستم عاملی.

مقایسه اش را ببینید. «لپ تاپم بالا نمیاد، چیکار کنم» هیچ راهی جز حدس زدن باقی نمی گذارد. «لپ تاپ ویندوز، از دیشب که یک به روزرسانی نصب شد، موقع بالا آمدن یک صفحه آبی می آید با متن INACCESSIBLE BOOT DEVICE، حالت امن هم همان را می دهد، هیچ کاری نکرده ام» یک سوال است که می شود جوابش را داد.

یک عادت خوب هم بگویم که کم کسی دارد: از صفحه خطا عکس بگیرید، حتی وقتی فکر می کنید مهم نیست. صفحه خطا معمولا خودش را بعد از چند ثانیه می بندد و متن دقیقش تنها چیزی است که واقعا اطلاعات دارد.

و یک هشدار قبل از فرستادن آن عکس: به کل کادر نگاه کنید و نه فقط به پیغام. اسم فایل ها، آدرس ایمیل، نام مشتری، شماره سریال و کد فعال سازی، همه در همان تصویر هستند و همراهش می روند.