Temel bilgisayar sorun giderme

Yeniden başlatmak neden gerçekten işe yarar

Bu öğüt o kadar çok tekrarlandı ki şakaya döndü ve hâlâ doğru. Nedeni de bir halk inancı değil.

Programlar çalışırken durum tutar: bellekteki şeyler, açık kalmış dosyalar, ağ bağlantıları, kaynaklardaki kilitler. Bunlardan biri tuhaf bir konumda takıldığında çevresindeki her şey de tuhaf davranmaya başlar. Yeniden başlatmak bütün o durumu atar ve her şey bilinen bir noktadan başlar.

Yani yeniden başlatmak sorunu gizlemez; bütün bir sınıfı gerçekten çözer. Yapmadığı şey, o duruma neden olanı değiştirmemesidir. Kural bu yüzden basit: bir kez yeniden başlatın. Sorun geri geliyorsa, yeniden başlatmak artık yanıt değildir ve sonraki soruya geçersiniz.

Bir de yeniden başlatmanın asla düzeltmediği, yalnızca vakit kaybı olan birkaç şey var: dolu bir disk, bozuk bir dosya, ölmekte olan donanım ve yanlış bir parola.

Yolu belirleyen iki soru

Bir şey kurmadan, kaldırmadan ya da ayarlamadan önce bu ikisini yanıtlayın. Yanıtları çemberi bilgisayarım bozuk'tan tek ve belirli küçük bir şeye indirir.

Tek program mı, her şey mi? Yalnızca kelime işlemci yavaşsa ve geri kalan iyiyse, sorun o tek programın içindedir: dosyaları, ayarları, içine kurulmuş bir eklenti. Her şey yavaşsa, sorun bütün programların altındadır: disk, RAM, işletim sistemi ya da arka planda bütün kaynakları almış bir program.

Yeni mi, hep mi vardı? Geçen haftaya kadar iyiyse bir şey değişmiştir ve işiniz o şeyi bulmaktır: bir güncelleme, kurduğunuz bir program, açtığınız bir dosya, dokunduğunuz bir ayar. İlk günden beri böyleyse bu bir arıza değildir; bu makinenin bu iş için yetmediği anlamına gelir.

İlk soruyu yanıtlamanın hızlı bir yolu, işletim sisteminin kendisinin araç yaptığı yoldur. Microsoft'un kendi sayfası, güvenli kipin Windows'u sınırlı bir dosya ve sürücü kümesiyle temel bir durumda başlattığını ve sorun güvenli kipte olmuyorsa bunun varsayılan ayarların ve temel aygıt sürücülerinin soruna yol açmadığı anlamına geldiğini söylüyor. Buna tam olarak yalıtma denir: ortamı basitleştirin ve sorunun hâlâ orada olup olmadığına bakın.

Mac ve Linux'ta aynı fikir başka biçimler alır, ama mantığı aynıdır. Daha da basiti: yeni bir kullanıcı hesabı açın ve aynı işi orada yapın. Orada çalışıyorsa sorun makinede değil, hesap ayarlarınızdadır.

Tamirciden önce çıktığınız basamaklar

Bu beş adımı sırayla çıkın. Sıra rastgele değil: en ucuz ve en geri alınabilir işten başlar, en pahalıya doğru gider.

Birinci adım yeniden başlatmak, yalnızca bir kez. İkinci adım sorunu yeniden yaşatmaktır. Yeniden üretemiyorsanız sorunun ne olduğunu henüz bilmiyorsunuz demektir ve buradan sonraki her onarım bir tahmindir. Üçüncü adım hata iletisini kelimesi kelimesine almaktır; ekranı fotoğraflayarak ya da metni kopyalayarak. Hata verdi bir bilgi değildir.

Dördüncü adım yalıtmaktır: güvenli kip, yeni bir kullanıcı hesabı, aynı programda başka bir dosya ya da aynı dosya başka bir makinede. Bunların her biri bir değişkeni ortadan kaldırır.

Beşinci adım ise bu dersteki her şeyden çok işinize yarayacak kural: her seferinde tek bir şeyi değiştirin ve yazın. Beş ayarı birlikte değiştirip sorun geçerse hangisi olduğunu bilemezsiniz ve bir dahakine sıfırdan başlarsınız. Geçmezse, şimdi bir de beş istenmeyen değişikliğiniz olur. Yanınıza bir kağıt koyun ve yaptığınız her değişikliği yazın; sonradan her şeyi geri koymanızı sağlayan şey o kağıttır.

Ve bir sınır: makine tıkırdıyorsa, yanık kokusu geliyorsa, hiç açılmıyorsa ya da bu tam bir fiziksel darbeden sonra başladıysa, bu basamaklar sizin için değil. Özellikle diskte önemli veri varsa, ölmekte olan bir diski defalarca açıp kapatmak bir kurtarma şirketinin kurtarabileceğini azaltır. Kapalı bırakın ve götürün.

Yapay zekanın söylediğini ne zaman çalıştırmamalısınız

Bir yapay zeka asistanı sorun gidermede gerçekten yararlıdır, çünkü olası nedenlerin listesini her aramadan hızlı verir. Tehlike de tam aynı yerden gelir: yanıt doğru olsun olmasın hep özgüvenle yazılır ve tondan hangisi olduğunu anlamanın bir yolu yoktur.

Kullandığımız ve birden çok kez zararı önlemiş kural tek bir cümle: tek cümleyle açıklayamadığınız bir komutu çalıştırmayın. Onu yazabilecek olmanız değil; ne yaptığını ve yanlışsa neyin yok olacağını söyleyebilmeniz.

Kuralın sertleştiği üç kategori var:

• İçinde bir disk ya da bölüm adı geçen her komut; oralarda tek bir yanlış harf her şeyin gitmesi demektir
• Windows kayıt defterini ya da işletim sisteminin derin yapılandırma dosyalarını düzenlemek
• Hızlı çözüm için şunu kapatın diye başlayan ve o şey bir güvenlik özelliği olan her şey

Aynı aracı doğru kullanmanın basit bir yolu: nasıl düzeltirim yerine, buna ne yol açabilir ve her birini nasıl sınarım diye sorun. İkinci yanıt denetlenebilir; birincisi yalnızca çalıştırılabilir. Aşağıdaki hızlı yol bu soruyu hazır bir isteme çeviriyor.

Yedekler hakkında bir söz de buraya yakışır: emin olmadığınız her değişiklikten önce, makinede önemli veri varsa önce bir kopya alın. Yedekleme dersinde planı var ve on dakika sürüyor.

Yanıt alacak biçimde nasıl sorulur

İster bir insana sorun ister bir modele, iyi yanıt iyi sorunun sonucudur. Ve iyi sorunun tek bir şeye ihtiyacı vardır: sizin yerinize düşünen ayrıntılar.

Beş şey, her zaman. Hata iletisinin tam metni, özetlenmemiş. Ne zaman başladığı. Hemen öncesinde neyin değiştiği. Şimdiye kadar ne denediğiniz. Ve hangi makine ile hangi işletim sistemi.

İkisini karşılaştırın. Dizüstüm açılmıyor, ne yapayım, tahminden başka yol bırakmaz. Windows dizüstü, dün gece bir güncelleme kurulduğundan beri, açılışta INACCESSIBLE BOOT DEVICE yazan mavi bir ekran veriyor, güvenli kip de aynısını veriyor, hiçbir şey denemedim; bu yanıtlanabilir bir sorudur.

Az kişide olan iyi bir alışkanlık: hata ekranını, önemsiz olduğunu düşündüğünüzde bile fotoğraflayın. Hata ekranları genellikle birkaç saniye sonra kendini kapatır ve tam metni, gerçekten bilgi taşıyan tek parçadır.

O fotoğrafı göndermeden önce bir uyarı: yalnızca iletiye değil, bütün kareye bakın. Dosya adları, bir e-posta adresi, bir müşteri adı, bir seri numarası ve bir etkinleştirme anahtarı hep o görüntünün içindedir ve onunla birlikte yolculuk eder.