Profesyonel çeviri nedir ve kelimesi kelimesine çeviriden farkı ne

Çeviri gerçekte neyi taşır

Çeviri, bir metni başka bir dilde yeniden yazmaktır; öyle ki yeni okuyucu, aslın okuyucusunun aldığını alsın. Kelimeler karşıya geçen şeylerden biridir ve aslında en önemsizidir.

Dört şeyin varması gerekir. Anlam, en açık olanı ve en az sorun çıkaranı. Ton, yani yazarın ciddi mi şakacı mı, uzak mı yakın mı olduğu. Dil düzeyi, yani metnin resmî mi, konuşma dili mi, teknik mi olduğu. Ve işlev, yani metnin ne yapması gerektiği: satmak, uyarmak, öğretmek ya da yalnızca bir kayıt olarak durmak.

Kısa bir örnek yeter. İki arkadaş arasındaki bir mesajda "see you later" sıradan ve gündelik bir şeye dönüşür; resmî bir yazıda ise asla törensel bir kalıba dönüşmez. İki okuma da yalnızca anlam üzerinden kendini savunur ve biri yanlış yerde metni gülünç kılar. Buradaki sorun yanlışlık değil, yersizliktir.

Profesyonel çeviri ile kelimesi kelimesine çeviri arasındaki çizgi tam burada çekilir. Kelimesi kelimesine olan anlamı taşır ve diğer üçünü şansa bırakır. Profesyonel ise dördünü de bilerek karara bağlar ve birinden vazgeçmesi gerekirse hangisinden ve neden vazgeçtiğini bilir.

İlk cümleden önce neyin netleşmesi gerekir

Acemi dosyayı açar ve ilk cümleden başlar. Profesyonelin ise bundan önce dört cevabı vardır ve onlarsız başlamaz.

• Bunu kim okuyor ve konudan ne kadar biliyor. Bir mühendis için teknik rehber ile aynı rehberin müşteri için olanı iki ayrı metindir, kaynak tek dosya olsa bile.
• Okuyucu okuduktan sonra ne yapabilmeli. Bir düğmeye basacaksa cümle kısa olmalı; bir belge imzalayacaksa ağırlaşsa bile kesin olmalı.
• Dil düzeyi nerede duruyor. Bunu metnin tamamı için bir kez kararlaştırın ve görebileceğiniz bir yere yazın; çünkü ikinci sayfada izinsiz kayan şey dil düzeyidir.
• Neyin hiç çevrilmeyeceği. Marka adları, ürün adları, hedef dilde karşılık gelen bir kurumu olmayan hukuki terim, bir kod parçası, bir dosya adı, standart olan bir birim. Bu liste işin en kısa parçası ve en çok tartışma çıkaranıdır.

Dördüncü maddeyi ciddiye alın. Bir çeviri yolun yarısında dağıldığında sebep genellikle birinin bir ürün adını çevirmiş ya da bir terimi üçüncü bölümde başka türlü karşılamış olmasıdır. Bu listeyi başlamadan yazmak on dakika alır ve baştan sona bir yeniden yazımı önler.

Çeviri ile yerelleştirme arasındaki fark

Çeviri metni taşır. Yerelleştirme ise metni, indiği yere otursun diye değiştirir.

Yerelleştirmenin dokunduğu, çevirinin dokunmaması gereken şeyler: birimler, para birimi ve tarihler; yalnızca kaynak okuyucusuna bir şey ifade eden örnek; telefon numarasının ve adresin biçimi; ad ile soyadın sırası; sayfanın yönü; ve varış ülkesinin yasayla istediği, kaynağın istemediği her şey. Bunlar çeviri değil karardır ve metnin sahibinin bunlardan haberi olmalıdır.

Kendini çok dilli diye adlandıran sitelerin çoğu yalnızca çevrilmiştir ve iş orada durur. Sonuç, doğru olan ve yabancı okunan bir metindir: başka bir para biriminde düşünen okuyucuya dolarla verilen bir fiyat ya da ömrü boyunca önce adını yazmış birinden önce soyadını isteyen bir form.

Bu siteden bir örnek. Bu bölümün Arapça sürümü, Arap harfleriyle yazılmış Farsça sayfa değildir: rakamları Farsça değil Arap-Hint takımındandır ve harfleri Farsça çift değil Arapça yeh ile kaftır. Bu biçimler Farsçada yanlış, Arapçada doğrudur; tersi de geçerlidir. Yalnızca çevirseydik Arapça metin doğru ama Arap okuyucu için biraz yersiz olurdu. Google da bir sitenin yerel sürümleri için kendi rehberini yayımlıyor ve aynı şeyi söylüyor: her sürüm o sürümün okuyucusu için kurulmalı, yalnızca ona aktarılmamalı.

Farsça ile İngilizce nerede birbirine takılır

Her dil çiftinin kendi tuzakları vardır ve bu çiftin iki büyük tuzağı var.

Birincisi nezaket ve mesafe. Farsçada senli benli ve resmî ikinci tekil kişi ile konuşanla dinleyen arasındaki mesafeyi ayarlayan eksiksiz bir fiil ve ek düzeni bulunur. İngilizcenin tek bir "you"su vardır ve aynı işi kelime seçimi ve cümle biçimiyle yapar. Yani İngilizceden Farsçaya gelmek, kaynağın hiç vermediği bir kararı vermeye zorlar ve yanlış verildiğinde okuyucu bunu anında duyar. İran sitelerinde yersiz okunan çevrilmiş metinlerin çoğu anlamda değil, tam da orada kırılmıştır.

İkincisi cümle uzunluğu. Farsça uzun zincirleri kaldırır ve uzun cümle onda doğal durur. İngilizce aynı zinciri cezalandırır. Bu yüzden iyi bir Farsçadan İngilizceye çeviri cümleleri bölmeye eğilimlidir, iyi bir İngilizceden Farsçaya çeviri ise bazen iki cümleyi birleştirir.

Şimdi bir sayı, bu bölümün kendi verisinden. Buradaki 148 dersin her biri dört dilde yazılıyor ve her metin alanının Farsçası ile İngilizcesini çift çift saydık: her iki tarafı da en az sekiz kelime olan 7.152 çift, 9 Eylül 2026 tarihinde. Sonuç beklediğimiz gibi çıkmadı. Kelime sayısına göre Farsça İngilizceden yalnızca biraz uzun geldi; karakter sayısına göre yüzde 13 kısa. Yani Farsça daha çok kelime alıyor ve her kelimesi daha kısa.

Ama mesele ortalama değil. Çiftlerin yüzde 82'sinde iki taraf birbirinin yüzde yirmisi içinde kaldı, yüzde 12'sinde Farsça yüzde yirmiden fazla uzadı, yüzde 6'sında yüzde yirmiden fazla kısaldı. Yani yaklaşık altı alandan biri bir yöne sert savruluyor. Ortalamaya göre kurulan bir düzen tam da o altıda birde kırılır. Bir düğmenin ya da başlığın yeri ortalamaya göre değil, yayılıma göre tasarlanmalıdır.

Dürüst bir kayıt: bu metinler çeviri değil, dört dilde ayrı ayrı yazıldı. Dolayısıyla yukarıdaki sayı paralel yazımı anlatıyor ve kaynağının yapısını izlemek zorunda olan gerçek bir çeviride yayılım daralmaz, genişler.

Profesyonel bir çevirmen nerede hayır der

Üç yer ve üçü de zayıflık değil, profesyonellik işaretidir.

Birincisi yön. En güçlü olduğunuz dile yazar, yalnızca yeterli olduğunuz dilden okursunuz. Ana dili Farsça olan ve İngilizcesi iyi olan biri genellikle Farsçaya, Farsçadan çevirdiğinden daha iyi çevirir ve bu bir kusur değildir. Metin yayımlanacaksa Farsçadan İngilizceye bir işi geri çevirmek doğru karardır. Hiçbir model üreticisi iki yön için ayrı rakam yayımlamıyor; yani araçlar bile hangi yönünüzün daha zayıf olduğunu size söylemez.

İkincisi alan. Tıbbi, hukuki ve mali metinler, doğru karşılığını yalnızca o alanda çalışmış birinin bildiği terimler taşır. Bir sözleşmede yerinden oynamış tek kelime anlamı tersine çevirir. Bu türden bir metniniz varsa ve çevirmeni siz değilseniz, o alanda çalışmış birine gidin; biz de kendi çeviri hizmetimizi tam olarak bu ayrıma göre kuruyoruz.

Üçüncüsü daha az söylenir: kaynak cümlenin kendisi yanlış olduğunda. Çevirmen onu sessizce düzeltmez. Çevirir, sonra metnin sahibine sorunun nerede olduğunu söyler. Sessizce düzeltmek, hedef metnin okuyucusunun yazarın hiç yazmadığı bir şeyi okuması demektir ve iki sürüm sonunda yan yana konduğunda açıklama yapması gereken kişi çevirmen olur.

Üçü birlikte tek bir şey söyler: çevirmen metnin sahibi değil, emanetçisidir. Bu unutulduğu her yerde iş çeviriden yeniden yazmaya kayar ve iş işten geçene kadar kimse fark etmez.