Sunucu nedir ve türleri

Sunucu evinizdeki bilgisayardan nasıl ayrılır?

Cins olarak neredeyse hiç. Bir sunucunun da işlemcisi, belleği ve diski vardır; aynı tanıdık komutları çalıştırır. Fark roldedir: sizin bilgisayarınız sizi bekler, sunucu ise dünyanın geri kalanını. Dizüstünüzü gece kapatırsınız; kapatılan bir sunucu artık sunucu değildir.

Diğer bütün farklar roldeki bu tek farktan doğar ve hiçbiri sihir değildir. Sunucunun genelde ekranı ve klavyesi yoktur, çünkü başında kimse oturmaz. Elektriği ve ağı çifttir, çünkü sönmesinin bir bedeli vardır. Donanımı, bir oyunda daha hızlı olan parçalara değil, aylarca duraksamadan çalışan parçalara uzanır. Üzerine kurulan işletim sistemi kopyası fazladan hiçbir şey taşımaz; bu sunucuda işletim sisteminin grafik masaüstü bile yok, her şey komutlarla yapılıyor.

Yaygın bir yanlış burada biter: sunucu belirli bir kutu değil, bir roldür. Odanın köşesindeki eski bir dizüstü de açık kalıp isteklere yanıt veriyorsa sunucudur. Bedeli hak ettiren şey kutu değil süreklilik: elektrik, ağ, soğutma ve gecenin üçünde yanıt veren biri.

Bir istek geldiğinde tam olarak kim yanıt verir?

Sunucu kelimesinin birkaç ayrı şeye bölündüğü yer burasıdır ve bu bölünmeyi görmeden hiçbir sunucu sorunu teşhis edilemez. Önce web sunucusu isteği alır; bu makinede o işi nginx 1.29.4 sürümü yapar. İstenen şey hazır bir dosyaysa işi orada bitirir ve başka hiçbir program başlatılmaz. Değilse isteği dil çalışma ortamına devreder; burada PHP 8.5.2 sürümü. O da site kodunu çalıştırır ve yolda veritabanına ve bellek önbelleğine sorar.

Bu iki yol arasındaki fark ölçülebilir ve rakamı sarsıcıdır. Bu sitenin ön sayfası, hazır bir dosyadan yanıtlandığında ilk baytının ulaşması en iyi durumda 23 milisaniye sürer. Aynı sayfa, yeniden kurulmaya zorlandığında en iyi durumda 139 milisaniye sürer. Yani o fazladan 116 milisaniyenin tamamı uygulama ve veritabanı katmanına aittir; aynı makinede, aynı ağda, aynı sayfada. Bir sayfanın önceden mi yoksa her ziyarette mi kurulduğu, bir WordPress sitesindeki en büyük tek hız kararıdır.

Aynı yolda daha az görülen iki katman daha var. Veritabanı, burada MariaDB 10.11.10 sürümü, içeriği ve ayarları tutar. Ve RAM'deki bir bellek önbelleği, burada Redis, yinelenen sorguların yanıtlarını saklar ki veritabanı diskten yeniden okumasın.

Neredeyse hiçbir öğreticinin söylemediği bir ayrıntı: bu makinedeki web sunucusu ile dil çalışma ortamı ağ üzerinden konuşmaz. Konuşmaları diskin kendisindeki bir soket dosyasından geçer ve veritabanı localhost üzerinde ayarlıdır. Yani bu konuşmaların hiçbiri ağda bir pakete dönüşmez. Bunu bildiğinizde yavaş bir sayfayı ağa yüklemekten vazgeçersiniz.

Paylaşımlı, sanal, ayrılmış ve bulut sunucular nasıl ayrılır?

Tek cümlede: her bir üst basamak size daha çok denetim verir ve omuzlarınıza tam o kadar sorumluluk yükler. Reklamlarda kaybolan, ikinci yarısıdır.

Paylaşımlı bir sunucuda onlarca site tek bir makinede oturur ve alttaki katmanları başkası bakar. Sizde yalnızca dosyalar ve bir veritabanı vardır. Ucuzdur ve çoğu küçük site için yeter; kusuru, gürültücü bir komşunun sizi etkilemesi ve istediğiniz ayarın hiç erişilebilir olmayabilmesidir. Sanal bir sunucuda tek bir fiziksel makine birkaç bağımsız makineye bölünür ve payınız güvence altındadır; karşılığında işletim sistemi sizindir, onu güncel tutmak da. Ayrılmış sunucu ise kutunun tamamıdır; bütün gücüyle ve bütün sorumluluğuyla. Bulut ise bir donanım türünden çok bir teslim modelidir: kaynakları saatlik alır ve geri verirsiniz; ansızın yükselip alçalan bir yük için kurulmuştur.

Müşteri sitelerini yıllarca barındırdıktan sonraki tutumumuz: neredeyse hiç kimse gücü için sanal sunucuya ihtiyaç duymaz. Taşınmanın gerçek nedeni genelde iki şeyden biridir: paylaşımlı barındırmada bulunmayan bir ayar gerekli hâle gelmiştir ya da komşular sitenin davranışını öngörülemez kılacak kadar gürültücü olmuştur. Bunlardan hiçbiri olmadıysa, daha çok para genelde daha çok hız satın almaz.

Bu tavsiyenin sınırını da açıkça söyleyelim: sanal sunucunun maliyeti yalnızca aylık kirası değil, onu güncel tutan kişinin zamanıdır. O kişi yoksa, bakımsız bir sanal sunucu paylaşımlı barındırmadan daha tehlikelidir, çünkü yamalı tutmak artık kimsenin işi değildir. Barındırma seçmek ve satın almak bu dersin konusu değil; barındırma seçme rehberinde ve paylaşımlı barındırma yazısında açılmıştır.

Bir sunucu neden çöker?

Yaygın varsayım işlemcinin dolduğudur. Pratikte neredeyse hiç öyle değildir. Tükenen şey eşzamanlılıktır: herhangi bir anda site kodunu çalıştırmasına izin verilen işçi sayısı.

Tam da bu sunucuda o sayı ayarlanmış ve yirmi. Yani herhangi bir anda en fazla yirmi istek uygulama katmanına girebilir, yirmi birincisi beklemek zorundadır. Şimdi o yirmiden her birinin, ağır bir sorgu ya da yavaşlayan bir dış hizmet yüzünden, yüz milisaniye yerine üç saniye sürdüğünü varsayın. Kapasiteniz saniyede iki yüz istekten yaklaşık yediye düşer; üstelik işlemci ısınmadan bile. Kuyruk büyür, bekleme süresi yükselir ve dışarıdan bu tam olarak "sunucu çöktü" gibi görünür.

Az kişinin bildiği ikinci bir tavan daha var ve aynı yerde yazılı: her isteğin en fazla 180 saniyesi vardır ve sonra acımasızca kesilir. Bu iyi bir korumadır, çünkü bozuk bir istek bir işçiyi sonsuza dek tutamaz. Ama aynı zamanda yedek almak ya da büyük bir dosya içe aktarmak gibi uzun işlerin tam ortadan kesilmesi demektir, hem de net bir hata mesajı olmadan. Bir iş hep üç dakika civarında başarısız oluyorsa hata aramayın; tavana çarpmışsınızdır.

Bu iki sayının pratik sonucu tek bir basit kuraldır: sayfaları hızlandırmak yalnızca kullanıcı deneyimini iyileştirmez, sunucunun kapasitesini de katlar, çünkü her işçi daha erken serbest kalır. Bu yüzden farkını önceki bölümde gördüğünüz sayfa önbelleklemesi, bir hız iyileştirmesinden çok bir kapasite kararıdır.

Sunucunun işi olmayan nedir?

Bu bölüm, bu alanda paranın en yaygın çarçur edilme biçimini durdurmak için var. Daha güçlü bir sunucu ağır bir sayfayı hafifletmez. Bir sayfa üç megabayt görsel yüklüyor ve yirmi dış betik çağırıyorsa, sunucunun işlemcisini ikiye katlamak neredeyse hiçbir şeyi değiştirmez, çünkü darboğaz orada değildir. Sunucu yalnızca ilk baytı hızlı göndermekten sorumludur; işin geri kalanı ziyaretçinin tarayıcısında olur.

Sunucunun işi olmayan ve düzenli olarak ona yüklenen üç şey daha var. Site kodunun güvenliği: tamamen yamalı bir sunucu yine de açık bir eklenti çalıştırabilir. Veritabanının kalitesi: kötü bir sorgu daha iyi donanımda yalnızca biraz daha hızlı kötüdür. Ve yedekler: hiçbir sunucu kendiliğinden kendi yedeğini almaz ve bu, genelde artık çok geç olduğunda anlaşılan bir cümledir.

Doğru iş sırası şu: önce yavaşlığın nerede olduğunu bulun, sonra para harcayın. Darboğaz sayfanın kurulmasıysa yanıt önbellek ve veritabanıdır; darboğaz tarayıcıda olan bir şeyse hiçbir sunucu size yardım etmez ve iş site hızı izleğinde sürer.