Bir web adresinin (URL) anatomisi

Bir web adresi hangi parcalardan kurulur?

URL, web uzerindeki belirli bir kaynagin adresidir ve yapisini RFC 3986 tanimlar. Her biri ayri bir is yapan bes parcasi vardir: iki noktadan onceki protokol, iki egik cizgiden sonraki alan adi, ucuncu egik cizgiden sonraki yol, soru isaretinden sonraki sorgu ve diyezden sonraki capa.

Su anda okudugunuz sayfada: https protokol, rgb.ir alan adi ve /learn/network/url-anatomy/ yoldur. Sorgu ile capa burada bostur, cunku bu sayfanin ne bir parametreye ihtiyaci var ne de atlayacagi bir yer.

Bu parcalarin okunma sirasi, cogu kisinin yanlis ogrendigi seydir. Goz soldan okur ve ilk gordugu sey protokol, sonra alan adinin ilk kelimesidir; oysa adresin kime ait oldugunu belirleyen sey alan adinin basi degil sonudur. Bir sonraki bolum tam olarak budur.

Bir de genelde gorunmeyen bir parca var: alan adiyla yol arasina bir baglanti noktasi numarasi oturabilir ve yazmazsaniz protokolun varsayilani kullanilir. Siradan bir kullanicinin bu parcaya hic ihtiyaci olmaz; var oldugunu bilmek yeterli.

Bir adresi okumak neden bir guvenlik becerisidir?

Cunku sahtelestirilemeyen tek parca alan adidir; adresteki her sey, yazmak isteyen kim varsa onun yazdigidir. Yol bankanizin adini tasiyabilir, sorgu guvenli kelimesini icerebilir ve ikisi de bir sey ifade etmez. Bir adresin kime ait oldugunu alan adi belirler, baska hicbir sey degil.

Ve alan adi sondan okunmalidir. Son parca uzantidir, ondan onceki parca kayitli addir ve daha solda kalan her sey alt alan adidir; o adin sahibi bunlardan istedigi kadar olusturabilir. Yani rgb.ir.example-site.xyz adresinde sahibi example-site.xyz'dir ve rgb.ir yalnizca herkesin olusturabilecegi bir alt alan adidir. Adresin basini tanidik bir adla doldurma deseni tam da buna oynar: gozunuzun soldan okumasina ve erken ikna olmasina.

Daha az anilan iki sey daha var. Birincisi, RFC 3986 alan adindan ve bir @ isaretinden once bir sey yazilmasina izin verir ve tarayici, oncesinde yazilana degil @ isaretinden sonra gelene gider. Ikincisi, karakterler yuzde bicimiyle yazilabilir; egik cizgi yerine %2F gibi, ve bu kodlarla dolu bir adres bir seyi gizliyor olabilir. Her iki durumda da kural aynidir: ilk egik cizgiden once, alan adinin son parcasini bulun ve gerisini yok sayin.

Bir yanlis anlamayi da burada bitirelim: adresin yanindaki kilit yalnizca baglantinin sifreli oldugunu soyler, sitenin durust oldugunu degil. Sahte bir site de gecerli bir sertifika alabilir ve alir. Sifreleme ile guven arasindaki farki SSL sertifikasi nedir yazisi aciyor.

Soru isaretinden sonra ne oluyor?

Sayfanin yanitini kurmak icin ihtiyac duydugu her sey. Sorgu, & isaretiyle ayrilan ad ve deger ciftlerinden olusur: bir sayfa numarasi, bir arama ifadesi, bir renk filtresi, bir kampanya kimligi. Bu yuzden ayni yola ve farkli sorguya sahip iki adres, iki farkli sayfadir.

Ve tam da bu nedenle sorgu, az kisinin bekledigi bir seyi etkiler: onbellek. Tam bu sitede, ana sayfayi sorgusuz cektiginizde x-fp-cache: HIT-nginx basligi doner; yani nginx onceden hazirlanmis bir dosyayi vermistir ve PHP hic calismamistir. Ayni adrese rastgele bir sayiyla ?cb= eklemek, o basligin hic gelmemesi icin yeterlidir. ?utm_source= ile de ayni sey oldu. Yani bir baglantinin sonundaki kampanya etiketi, onbellek katmani acisindan baska bir sayfadir.

Burada durust olalim: olcumumuzde bu fark yanit suresinde gorunmedi ve iki durum da saniyenin yaklasik elli besde biri kadardi, cunku o sayinin cogu sunucu degil agdir. Maliyet baska yerdedir. Reklam baglantilarinizin hepsi etiket tasiyorsa, her tiklama hazir dosya yerine PHP'ye gider; yogun bir sitede bu fark bir ziyaretcinin kronometresinde degil sunucu yukunde gorunur.

Herkesi ilgilendiren bir uyari: sorgu, bazen bir belirtecin oturdugu yerdir. Parola sifirlama baglantilari ve imzali baglantilar anahtarlarini tam orada tasir. Bu yuzden tam bir adresi bakmadan birine iletmek, calisan bir anahtari teslim etmek olabilir.

Adresin sonundaki diyez digerlerinden nasil ayrilir?

Sunucuya hic gonderilmemesiyle. # isaretinden sonra gelen her sey tarayicinin isidir ve RFC 3986 da bunu soyler: capayi yalnizca tarayici yorumlar. Olagan isi, ayni sayfa icindeki bir basliga atlamaktir.

Bundan gunluk ise yarayan pratik bir sonuc cikar: capanin degismesi, sayfanin yeniden yuklenmemesi demektir. Bir yazinin icindekiler listesinde bir basliga tiklamanin sizi aninda o bolume goturmesinin nedeni budur.

Hata ararken ise ise yarayan baska bir sonuc: bu parca sunucuya hic ulasmadigi icin sunucu gunlugunde de gorunmez. Bir sayfanin hangi bolumunu insanlarin daha cok actigini bilmek istiyorsaniz gunluk bunu yanitlamaz.

Temiz URL nedir ve SEO icin neden onemli?

Okuyucunun sayfayi acmadan anlayabilecegi bir adres. Kisa, gercek kelimelerden kurulu, fazladan parametresiz ve tarihsiz. Baslica faydasi bir arama motorunun icindeki bir kural degil, tam da bu anlasilirliktir: okunabilir bir adres arama sonucunda, bir mesajlasma uygulamasinda ve birinin elle gonderdigi bir baglantida daha cok tiklanir.

Bu sitede uydugumuz ve soylenmeye deger bir kural var: sayfa basligi Farsca, kisa adi Ingilizcedir. Kendi haline birakilirsa WordPress bir Farsca yazinin adresini yuzde bicimiyle kodlar ve o baglanti bir yere kopyalandiginda uzun ve anlamsiz bir diziye donusur. Sitenin diger dilleri de parametre yerine /en/ gibi bir yol on eki kullanir; yalnizca bu karar her dile bagimsiz bir adres ve kendi kanonigini verir.

Ve bir adres hakkinda bilinmesi gereken en onemli sey, onun temizligiyle ilgili degildir: adres, sayfanin arama motoru nezdindeki kimligidir. Onu degistirmek, yillarca itibar biriktirmis bir sayfanin yerini kaybetmesi demektir; ayni anda kalici bir yonlendirme koymadikca. Bu yuzden siralamasi olan cirkin bir adresi guzellestirmeyin; bir sonraki adresi duzgun yazin.

Bunu SEO tarafindan izlemek isterseniz, sayfa ici SEO dersi adresi baslik ve ara basliklarin yanina koyar, teknik SEO yazisi ise teknik katmanini acar.