کامپیوتر چیست

کامپیوتر دقیقا چه کاری می کند؟

سه کار، همیشه به همین ترتیب. چیزی را می گیرد، رویش حساب می کند، و نتیجه را بیرون می دهد. اسم رسمی این سه تا ورودی و پردازش و خروجی است، و در هر دستگاهی که به آن کامپیوتر می گویند همین سه تا را پیدا می کنید.

یک مثال ساده. روی ماشین حساب دو عدد را می زنید: زدن دکمه ورودی است، جمع کردن پردازش است، عددی که روی صفحه می آید خروجی است. حالا همین را با یک پیام رسان مقایسه کنید. تایپ کردن پیام ورودی است، رساندنش به آن طرف پردازش است، و پیامی که مخاطب می بیند خروجی. مثال عوض شد و سه تا کار همان سه تا ماند.

بین این سه تا، دو چیز دیگر هم هست که در توضیح های ساده معمولا جا می افتد و نبودشان کار را خراب می کند: حافظه و ذخیره سازی. حافظه جایی است که دستگاه چیزهایی را که همین لحظه لازم دارد نگه می دارد. ذخیره سازی جایی است که چیزها بعد از خاموش شدن دستگاه هم می مانند. پایین تر به تفاوتشان برمی گردیم، چون یکی از آن جاهایی است که تقریبا همه اول کار اشتباه می کنند.

اندازه دستگاه و قیمتش به این تعریف ربطی ندارد. یک ماشین حساب جیبی این سه کار را می کند و یک ابرکامپیوتر هم همین سه کار را. فرق در سرعت است و در تعداد کارهایی که همزمان پیش می رود، نه در ماهیت کار.

پس گوشی من هم کامپیوتر است؟

بله، و این را باید زودتر از این به شما گفته باشند. گوشی شما یک کامپیوتر کامل است. پردازنده دارد، حافظه دارد، فضای ذخیره سازی دارد، ورودی اش صفحه لمسی و میکروفن و دوربین است و خروجی اش صفحه نمایش و بلندگو. تنها فرقش با لپ تاپ در شکل ظاهری است و در کارهایی که برایش ساخته اند.

عادت کرده ایم اسم کامپیوتر را فقط روی آن جعبه ای بگذاریم که پشت میز است. این یک عادت زبانی است، نه یک تفاوت فنی. وقتی کنارش بگذارید، چند چیز سر جای خودشان می نشینند: اینکه چرا گوشی هم مثل لپ تاپ کند می شود، چرا فضایش پر می شود، و چرا هر چند وقت یک بار برایش به روز رسانی می آید. همه اینها اتفاق هایی است که برای یک کامپیوتر می افتد، و گوشی هم یکی از آنهاست.

یک نکته که این عادت را کامل می شکند: اولین دستگاه هایی که به آنها کامپیوتر گفتند، نه مانیتوری داشتند که ما می شناسیم و نه صفحه کلیدی. جواب را روی کاغذ چاپ می کردند یا با چراغ نشان می دادند. موزه تاریخ کامپیوتر عکس همان دستگاه ها را دارد و دیدنشان همین یک جمله را جا می اندازد: کامپیوتر بودن به داشتن صفحه نمایش نیست.

سخت افزار و نرم افزار چه فرقی دارند؟

این تنها تفاوتی است که در این درس واقعا باید یاد بگیرید. بقیه چیزها از همین بیرون می آید.

سخت افزار آن چیزی است که اگر روی زمین بیفتد می شکند. صفحه نمایش، صفحه کلید، پردازنده، حافظه، باتری. چیزهایی که وزن دارند و می شود در دست گرفت.

نرم افزار دستور است. یک متن نوشته شده که به سخت افزار می گوید چه کند. ویندوز نرم افزار است، پیام رسان روی گوشی تان نرم افزار است، مرورگری که با آن این صفحه را می خوانید نرم افزار است. اگر دستگاه را از پنجره بیندازید بیرون، سخت افزار می شکند و برای نرم افزار هیچ اتفاقی نمی افتد، چون اصلا چیز فیزیکی ای نبوده که بشکند.

هیچ کدام بدون آن یکی به کار نمی آید. سخت افزار بدون نرم افزار یک جعبه گران است که فقط گرم می شود. نرم افزار بدون سخت افزار متنی است که هیچ جا اجرا نمی شود. چیزی که این دو را به هم می رساند سیستم عامل است: نرم افزاری که کارش اداره کردن سخت افزار و راه دادن بقیه نرم افزارها به آن است. ویندوز و اندروید و iOS همین یک کار را می کنند.

یک نتیجه عملی از همین تفاوت، که همان روز اول به کارتان می آید. وقتی کسی می گوید کامپیوترم خراب شده، اول باید پرسید کدامش. دستگاه اصلا روشن نمی شود؟ مشکل سخت افزاری است و کار تعمیرکار. روشن می شود ولی یک برنامه باز نمی شود یا خطا می دهد؟ مشکل نرم افزاری است و بیشتر وقت ها خودتان از پسش برمی آیید.

حافظه و ذخیره سازی یکی نیستند

این دو را تقریبا همه اول کار با هم قاطی می کنند و فروشنده ها هم کمکی نمی کنند، چون هر دو با گیگابایت اندازه گیری می شوند.

حافظه، یا همان رم، میز کار دستگاه است. هر چیزی که همین لحظه باز است روی این میز پهن شده. میز بزرگ تر یعنی می توانید کارهای بیشتری را همزمان باز نگه دارید. با خاموش شدن دستگاه، میز خالی می شود و چیزی رویش نمی ماند.

ذخیره سازی کشوی همان میز است. هر چیزی که آنجا بگذارید بعد از خاموش و روشن شدن هم سر جایش است. عکس ها و فیلم ها و فایل های شما اینجا هستند.

پس وقتی روی جعبه یک گوشی یک عدد گیگابایتی درشت نوشته شده، تقریبا همیشه منظورشان کشو است نه میز. و وقتی دستگاه با چند برنامه باز کند می شود، معمولا میز کوچک است نه کشو. جزئیاتش در درس قطعات کامپیوتر می آید و همین قدر که این دو را با هم اشتباه نگیرید، برای امروز کافی است.

حالا با این چه کار کنید؟

یک کار ده دقیقه ای که بیشتر از خواندن دوباره این صفحه به دردتان می خورد: همین پنج تا را روی دستگاه خودتان پیدا کنید.

ورودی ها را می بینید: صفحه کلید، ماوس، صفحه لمسی، میکروفن، دوربین. خروجی ها را هم: صفحه نمایش، بلندگو، و اگر دارید پرینتر. پردازنده و حافظه را نمی بینید ولی اسمشان جایی در دستگاه نوشته شده؛ در ویندوز داخل تنظیمات و در اندروید در بخش درباره تلفن. ذخیره سازی هم همان جایی است که می گوید چقدر فضا مانده.

وقتی این پنج تا را روی دستگاه خودتان دیده باشید، درس بعدی این مسیر معنی پیدا می کند: اینکه همین پنج تا در دستگاه های مختلف چه شکل هایی می گیرند، و چرا کامپیوتری که سایت ها روی آن می نشیند با لپ تاپ شما فرق دارد. اگر می خواهید بدانید هوش مصنوعی که این روزها همه جا هست روی کدام یک از این پنج تا سوار می شود، درس هوش مصنوعی چیست جواب می دهد.