سی دی ان (CDN) چیست

سی دی ان دقیقا چه کاری می کند؟

سایت شما روی یک سرور نشسته، در یک شهر مشخص. یک بازدیدکننده در همان شهر و یک بازدیدکننده در آن سر دنیا هر دو باید به همان یک ماشین برسند، و دومی ناچار است فاصله را تحمل کند. سی دی ان این فاصله را با یک ترفند ساده کوتاه می کند: کپی فایل ها را در ده ها نقطه دنیا نگه می دارد و هر درخواست را به نزدیک ترین نقطه می فرستد.

دو اصطلاح لازم است و بقیه اش جزئیات است. سرور اصلی همان ماشینی است که سایت واقعا روی آن است و تنها جایی است که محتوای تازه از آن بیرون می آید. گره لبه یکی از آن ده ها نقطه است که فقط کپی نگه می دارد. وقتی گره لبه چیزی را داشته باشد، خودش جواب می دهد و سرور اصلی اصلا خبردار نمی شود.

سود اصلی هم همین جاست و دوتاست. برای بازدیدکننده، مسیر کوتاه تر می شود. برای شما، بار سرور کم می شود، چون هر فایلی که لبه جواب داده یک درخواست است که به ماشین شما نرسیده. روی همین سایت، یک فایل فونت را که اندازه گرفتیم، لبه ۹۶ ساعت بود که کپی اش را نگه داشته بود و در تمام این مدت یک بار هم آن را از سرور ما نخواسته بود.

چه چیزی واقعا در لبه می ماند و چه چیزی نه؟

اینجا همان جایی است که تصور بیشتر صاحبان سایت با واقعیت جور در نمی آید، ولی نه به آن شکلی که فکر می کنید. تصور رایج این است که «سایتم را روی سی دی ان گذاشتم، پس صفحه هایم از نزدیک ترین نقطه سرو می شوند». این جمله به طور پیش فرض غلط است، و هر جا درست باشد به این دلیل است که کسی یک قاعده صریح برایش تعریف کرده.

پیش فرض بر اساس پسوند فایل تصمیم می گیرد و نه بر اساس نوع محتوا. ارائه دهنده ای که این سایت پشت آن است، در مستندات خودش فهرست پسوندهایی را که پیش فرض نگه می دارد منتشر کرده: تصویر و فونت و فایل استایل و اسکریپت در آن هستند و صفحه های HTML صریحا نیستند. یعنی سایتی که تازه پشت یک سی دی ان می رود، فایل هایش را در لبه دارد و صفحه هایش را ندارد.

روی همین سایت آن قاعده اضافه شده و نتیجه اش قابل اندازه گیری است. پنج نشانی مختلف را گرفتیم و هر پنج تا از لبه جواب دادند؛ عمر کپی صفحه اول بین دو درخواست پشت سر هم از ۱۲۶ به ۱۲۷ ثانیه رفت، یعنی لبه دارد نسخه ذخیره شده خودش را می دهد و اصلا سراغ سرور ما نمی رود. در همان لحظه یک فایل فونت با کپی ۹۶ ساعته و یک تصویر با کپی ۱۷۴ ساعته، یعنی بیش از هفت روز، از لبه جواب دادند.

یک تکه دیگر که ارزش دیدن دارد: صفحه های این سایت دو هدر کش متفاوت با دو مخاطب متفاوت می فرستند. به مرورگر می گویند هر بار دوباره بپرس، و به لبه می گویند سی روز نگهش دار. اینها با هم متناقض نیستند؛ دو گیرنده مختلف اند، و همین است که اجازه می دهد یک صفحه هم در لبه بماند و هم برای کسی که وارد حسابش شده تازه بماند.

و حالا تله ای که یک بعدازظهر را می خورد و تقریبا هیچ جا نوشته نشده: اگر با درخواست HEAD بررسی کنید جواب غلط می گیرید. روی همین صفحه اول، درخواست HEAD می گوید محتوا پویا در نظر گرفته شده و درخواست GET روی همان نشانی و در همان لحظه می گوید از لبه آمد. دلیلش این است که قاعده کش فقط درخواست های GET را شامل می شود. اگر روزی مطمئن بودید صفحه هایتان باید کش شوند و هدر خلافش را گفت، اول به شکل درخواست خودتان شک کنید و بعد به تنظیمات.

برای بازدیدکننده ایرانی یک سایت خارجی چه فرقی می کند؟

منطقش ساده است و اثرش نامتقارن. هر چه بازدیدکننده از سرور اصلی دورتر باشد، سهم بیشتری از زمان صرف رفت و برگشت می شود، و دقیقا در همین حالت است که یک کپی نزدیک بیشترین سود را دارد. برای بازدیدکننده ای که در همان شهر سرور است، لبه تقریبا هیچ چیزی اضافه نمی کند.

ولی نصف ماجرا همان بخش قبل است. اگر برای صفحه ها قاعده ای تعریف نشده باشد، آن بازدیدکننده دور همچنان برای خود صفحه تا سرور اصلی می رود و فقط تصویرها و فونت ها را از نزدیک می گیرد. اگر تعریف شده باشد، خود صفحه هم از لبه می آید و بیشترین سود این کار دقیقا همان جا در می آید. پس اندازه سودی که می برید به یک تصمیم پیکربندی بستگی دارد، نه به اینکه سرویس را خریده اید.

حالا صادقانه بگوییم این درس چه چیزی را نمی داند. ما نمی توانیم اندازه بگیریم که یک بازدیدکننده در ایران چه مسیری طی می کند و کدام گره لبه به او جواب می دهد، چون این سرور در اروپاست و هر اندازه گیری از اینجا فقط مسیر خودش را نشان می دهد. هر عددی که یک آموزش درباره «سرعت سی دی ان از ایران» به شما بدهد، اگر از داخل ایران گرفته نشده باشد، ساختگی است. تنها آزمایش معتبر این است که خود شما یا یکی از کاربرانتان از همان جایی که واقعا هستید اندازه بگیرید.

تغییری که می دهید کی به بازدیدکننده می رسد؟

این عملی ترین بخش کل موضوع است و همان جایی است که تیم های تازه کار وقت زیادی را هدر می دهند. جواب کوتاه: هر چیزی که در لبه نشسته باشد، تا وقتی لبه آن را تازه بداند عوض نمی شود. و اگر صفحه هایتان هم کش شده باشند، این شامل خود صفحه ها هم می شود؛ ویرایش روی سرور انجام شده و بازدیدکننده هنوز نسخه قبلی را می بیند.

دلیلش را همین درس تا اینجا داده است. فایل های ثابت این سایت با اجازه یک ساله کش می شوند و همان طور که دیدید یکی از آنها همین حالا کپی ۱۷۴ ساعته دارد. اگر همان فایل را با همان نام عوض کنید، لبه دلیلی ندارد دوباره بپرسد؛ کپی اش هنوز از نظر خودش تازه است. صفحه ها هم با اجازه سی روزه در لبه نشسته اند. و مرورگر بازدیدکننده کش خودش را دارد، که آن یکی حتی از دسترس شما بیرون است.

برای فایل های ثابت راه حل حرفه ای پاک کردن کش نیست، عوض کردن نام است. اگر نشانی فایل تغییر کند، دیگر همان فایل نیست و همه از سر می گیرند. روی همین سایت فایل های افزونه ها یک شماره نسخه در نشانی دارند و همین یک قاعده کوچک، تفاوت بین «تغییر دادم و هیچ اتفاقی نیفتاد» و «تغییر دادم و همان لحظه دیده شد» است. صریح بگوییم چون خودمان بهایش را داده ایم: یک ویرایش در فایل استایل یک افزونه، بدون بالا بردن شماره نسخه، عملا هیچ چیزی را برای بازدیدکننده عوض نمی کند. برای خود صفحه ها این ترفند باز نیست، چون نشانی صفحه همان چیزی است که در گوگل ثبت شده و عوض کردنش خودش یک ضرر است؛ آنجا تنها راه، پاک کردن هدفمند همان چند نشانی است.

و درباره پاک کردن کش، یک هشدار که در تبلیغ ها نیست. پاک کردن مجانی نیست. هر صفحه ای که از کش بیرون انداخته می شود باید دوباره ساخته شود، و اگر کل سایت را یکجا پاک کنید همه آن ساختن ها همزمان به سرور شما می رسد. روی سروری که چند سایت روی آن است، یک پاک کردن سراسری بی موقع می تواند همه شان را با هم کند کند. قاعده ما این است: فقط همان نشانی هایی را پاک کنید که واقعا عوض شده اند.

کی سی دی ان به درد شما نمی خورد؟

یک موضع صریح بگیریم، چون تقریبا هیچ منبعی این را نمی گوید. اگر همه بازدیدکننده های شما در یک کشورند و سرور اصلی هم در همان کشور است، سی دی ان به سرعت آنها چیز زیادی اضافه نمی کند و حتی می تواند یک ایستگاه اضافه به مسیر صفحه اضافه کند. در این حالت پول و پیچیدگی اش را بابت چیز دیگری می دهید، نه بابت سرعت.

ولی این به معنی بی فایده بودنش نیست، و کسانی که سی دی ان را فقط ابزار سرعت می دانند نصف ماجرا را ندیده اند. سه سود دیگر مستقل از فاصله اند: جذب کردن ترافیک غیرعادی پیش از رسیدن به سرور شما، سرو کردن فایل های ثابت بدون بار انداختن روی ماشین اصلی، و مدیریت گواهی و اتصال امن در لبه. برای خیلی از سایت ها همین دومی به تنهایی ارزشش را دارد.

و سه هزینه واقعی که باید با چشم باز پذیرفت. یک لایه دیگر برای عیب یابی اضافه می شود و از این به بعد وقتی چیزی خراب است باید بپرسید سرور یا لبه. تغییرها با تاخیر می رسند: فایل ثابت تا وقتی نامش عوض نشود و صفحه تا وقتی همان نشانی پاک نشود. و رفتار پیش فرض هر ارائه دهنده با دیگری فرق دارد و در طول زمان هم عوض می شود، پس تنها منبع قابل اعتماد هدر پاسخ خودتان است و نه چیزی که شش ماه پیش جایی خوانده اید.

اگر گلوگاه سایت شما ساخته شدن صفحه است و نه فاصله، کار درست جای دیگری است و در مسیر افزایش سرعت سایت دنبال می شود.