پهنای باند و سرعت اینترنت

چرا عدد دانلود با عددی که خریده اید فرق دارد؟

چون دو واحد متفاوت اند و شبیه هم نوشته می شوند. سرویس های اینترنت با بیت می فروشند و کامپیوترها حجم فایل را با بایت نشان می دهند، و هر بایت هشت بیت است. حرف کوچک و بزرگ هم تنها تفاوت نوشتاری شان است: Mbps مگابیت است و MB/s مگابایت.

پس تبدیل یک تقسیم ساده است و همین یک عدد جلوی بیشتر اشتباه ها را می گیرد:

با همین جدول می شود جواب سوال «چقدر طول می کشد» را خودتان بدهید. یک فایل ۱۰۰۰ مگابایتی روی خط ۲۰ مگابیتی، در بهترین حالت ممکن، ۴۰۰ ثانیه می برد؛ یعنی نزدیک هفت دقیقه، و آن هم وقتی هیچ چیز دیگری روی خط نیست.

یک نکته که در قرارداد نوشته شده و کمتر خوانده می شود: آن عدد سقف است، نه تعهد. عبارت «تا» که کنارش می آید دقیقا همین را می گوید. بخشی از ظرفیت هم صرف خود پروتکل ها می شود و هیچ وقت به داده شما نمی رسد، پس حتی در بهترین شرایط عدد واقعی کمی زیر سقف است.

پهنای باند یا تاخیر؛ مشکل شما کدام است؟

یک تشبیه که واقعا کار می کند: پهنای باند عرض جاده است و تاخیر طول جاده. جاده عریض تر یعنی ماشین های بیشتری همزمان رد می شوند؛ جاده کوتاه تر یعنی هر ماشین زودتر می رسد. این دو هیچ ربطی به هم ندارند و می شود یکی را داشت و آن یکی را نه.

نشانه ها هم از هم جدا هستند و همین تشخیص را ساده می کند. اگر دانلود یک فایل بزرگ طول می کشد، اگر ویدیوی چهار کی مدام کیفیت پایین می آورد، یا اگر وقتی سه نفر همزمان کار می کنند همه چیز خراب می شود، مشکل پهنای باند است. اما اگر صفحه ها دیر شروع به باز شدن می کنند، اگر تماس تصویری بریده بریده است، یا اگر در بازی همه چیز با تاخیر اتفاق می افتد، مشکل تاخیر است و خریدن پهنای باند بیشتر هیچ کدام را حل نمی کند.

یک اندازه گیری از سایت خودمان این را روشن می کند. صفحه اول rgb.ir را فشرده شده ۴۴۹۱۶ بایت گرفتیم، یعنی حدود ۴۴ کیلوبایت. کل زمان ۶۳ میلی ثانیه بود و از این مقدار ۵۴ میلی ثانیه تا رسیدن اولین بایت طول کشید. یعنی خود انتقال داده حدود ۹ میلی ثانیه از آن ۶۳ بود، و بقیه اش انتظار.

حالا حساب کنید: اگر پهنای باند را دو برابر کنید، آن ۹ میلی ثانیه می شود ۴.۵ و کل زمان از ۶۳ به ۵۸ می رسد. اما اگر سرور یک رفت و برگشت دورتر باشد، فقط همان یک رفت و برگشت می تواند صد میلی ثانیه اضافه کند. برای صفحه های کوچک، که بیشتر وب همین است، فاصله از عرض جاده مهم تر است.

چرا هر تست سرعت یک عدد متفاوت می دهد؟

چون تست سرعت، سرعت اینترنت شما را اندازه نمی گیرد. سرعت مسیر بین شما و یک سرور مشخص را اندازه می گیرد، و آن سرور را خود ابزار انتخاب می کند. عوض شدن سرور یعنی عوض شدن جواب.

این را روی سرور خودمان اندازه گرفتیم تا اندازه اش معلوم شود. یک فایل ۲۱ مگابایتی، از یک ماشین، در یک دقیقه، از سه سرور آزمون در سه فاصله. نتیجه دور اول:

همان خط، همان لحظه، و عددی که چهل برابر فرق می کند. بر حسب واحدی که سرویس ها می فروشند، از حدود ۲۲۷۰ مگابیت تا ۵۷ مگابیت. اگر بخواهیم، می توانیم با انتخاب سرور هر عددی را که دوست داریم به شما نشان بدهیم؛ همین دلیل کافی است که به یک تست تنها اعتماد نکنید.

دلیل فنی اش یک چیز است: در هر لحظه فقط مقدار مشخصی داده می تواند در راه باشد و تا تایید نرسد، فرستنده منتظر می ماند. هر چه رفت و برگشت طولانی تر باشد، آن انتظار بیشتر است، و همین سقف عملی سرعت را پایین می آورد. RFC 6349 اسم این رابطه را حاصل ضرب پهنای باند در تاخیر گذاشته و همین را مبنای آزمون درست می داند.

و یک مشاهده که خودمان انتظارش را نداشتیم. سه بار پشت سر هم اندازه گرفتیم: عدد سنگاپور ۷.۰۷ و ۷.۱۷ و ۶.۹۷ شد، یعنی تقریبا ثابت. عدد هلسینکی بین ۱۸۸ و ۴۱۴ مگابایت بر ثانیه بالا و پایین رفت. دورترین آزمون قابل تکرارترین بود، چون آنجا تاخیر سقف را تعیین می کند؛ نزدیک ترین آزمون بی ثبات بود، چون ۲۱ مگابایت آنجا در کسری از ثانیه تمام می شود و اندازه گیری فرصت نمی کند پایدار شود.

پهنای باند بیشتر بخرم یا نه؟

جواب صادقانه با یک ضرب و تقسیم به دست می آید و اپراتور آن را برایتان انجام نمی دهد. پهنای باند فقط بخش انتقال را کوتاه می کند. اگر آنچه شما را اذیت می کند باز شدن صفحه هاست، آن بخش همان ۹ میلی ثانیه از ۶۳ بود که در بخش دوم دیدید و دو برابر کردنش پنج میلی ثانیه صرفه جویی است، یعنی چیزی که اصلا حس نمی شود.

ولی سه حالت هست که در آنها پهنای باند بیشتر واقعا جواب می دهد. اول، وقتی چند نفر همزمان از یک خط استفاده می کنند؛ اینجا ظرفیت تقسیم می شود و عرض جاده واقعا کم است. دوم، وقتی مرتب فایل بزرگ جابه جا می کنید، چه دانلود چه آپلود. سوم، وقتی چیزی به صورت پیوسته پخش می شود و کیفیتش پایین می آید.

و یک عدد که همیشه فراموش می شود: آپلود. بیشتر بسته های خانگی آپلود بسیار کمتری از دانلود دارند و همان آپلود است که تماس تصویری و بارگذاری فایل و پشتیبان گیری ابری را می سازد. اگر در جلسه ها تصویر شما برای بقیه می پرد در حالی که تصویر بقیه برای شما سالم است، مشکل آپلود شماست نه دانلودتان.

و کجا برویم دنبال عدد لازم؟ سراغ صفحه خود سرویس. نتفلیکس صفحه ای دارد که سرعت پیشنهادی هر کیفیت را خودش نوشته، و هر سرویس دیگری هم چنین صفحه ای دارد. عددی که یک نفر در انجمن نوشته یا یک مدل زبانی تولید کرده منبع نیست.

چطور خودتان درست اندازه بگیرید؟

پنج قاعده که یک اندازه گیری بی معنی را به یک اندازه گیری قابل استناد تبدیل می کنند. با کابل اندازه بگیرید نه با وای فای، وگرنه دارید رادیو را اندازه می گیرید و نه خط را. بقیه دستگاه ها را در همان چند دقیقه ساکت کنید. سه بار بگیرید و به الگو نگاه کنید، نه به یک عدد.

و دو قاعده ای که کمتر گفته می شوند و مهم ترند. اول: هم یک سرور نزدیک و هم یک سرور دور را امتحان کنید، چون همان طور که بالا دیدید تفاوتشان خودش یک تشخیص است؛ اگر نزدیک خوب است و دور بد، خط شما سالم است و مسیر بین المللی گران است. دوم: در دو زمان مختلف روز اندازه بگیرید، یکی صبح زود و یکی شب، چون ظرفیت مشترک است و شب همان خط عدد دیگری می دهد.

برای اینکه ببینید یک صفحه واقعی چقدر طول می کشد و کجایش انتظار است، ابزار خودتان همین حالا روی کامپیوترتان هست. این دستور همان چهار عددی را چاپ می کند که در بخش دوم استفاده کردیم:

curl -s -o /dev/null -w "dns=%{time_namelookup} connect=%{time_connect} ttfb=%{time_starttransfer} total=%{time_total} size=%{size_download}\n" https://example.ir/

اگر ttfb بزرگ است و فاصله اش تا total کم، مشکل انتظار است نه پهنای باند. اگر برعکس، انتقال داده سنگین است و آنجا حجم صفحه حرف اول را می زند؛ آن موضوع جای دیگری دارد و در مسیر افزایش سرعت سایت دنبالش می کنیم.