Video formatları ve kodekler

Konteyner mi kodek mi: hangisi hangisi

Kodek, görüntü ve sesin sıkıştırılıp yeniden açıldığı yöntemdir; konteyner ise o sıkıştırılmış akışları bir arada tutan dosyadır: görüntü, bir ya da birden çok ses parçası, altyazılar ve süre, kare hızı gibi bilgiler. MDN'in konteyner rehberi bunu daha ilk cümlesinde söylüyor: bir konteyner, bir ya da daha fazla medya akışını meta verilerle birlikte kapsüller, böylece birlikte saklanıp oynatılabilirler.

Yani MP4 bir kutunun adı, H.264 ise bir kodeğin adıdır. Birinden «bana bir MP4 gönder» demek dosya hakkında neredeyse hiçbir şey söylemez; çünkü aynı kutu H.264 da taşıyabilir AV1 de, ve bu ikisinin dünyadaki cihazların yarısında kaderi çok farklıdır.

Pratik sonuç şu: bir dosyanın oynaması için oynatıcının ikisini de bilmesi gerekir. MP4'ü açan ama içindeki kodeği tanımayan bir tarayıcı dosyayı açar ve size siyah bir kare gösterir. Tersi de olur: tarayıcının bildiği bir kodek, oynatmadığı bir kutunun içinde oturuyorsa aynı ölçüde işe yaramaz. Bunu bildiğinizde bozuk dosyayı teşhis etmek tek bir tahmin yerine iki basit soruya döner.

Pratikte karşılaştığınız üç kutu

MP4 teslim kutusudur. Neredeyse her cihaz, her tarayıcı ve her platform kabul eder; müşteriye verdiğiniz ve sosyal medyaya yüklediğiniz şey bu yüzden odur. MDN de aynısını yazıyor: yalnızca tek bir format verebiliyorsanız MP4 verin.

MKV çalışma kutusudur. Neredeyse her kodeki kabul eder, birkaç ses parçasını ve birkaç altyazıyı sorunsuz taşır; arşiv ve indirme tarafında bu yüzden yaygındır. Tarayıcılar onu oynatmaz ve bu MKV'nin kusuru değildir; MKV web için yapılmadı.

WebM web kutusudur ve bilerek az taleplidir: MDN'in listesi görüntü için ona yalnızca AV1, VP8 ve VP9'u, ses için de Opus ve Vorbis'i verir. Bu kısıt tam olarak dersin ilerisinde işinize yarayacak şeydir.

Bir de MOV var, Apple'ın kutusu; kurguda sürekli karşınıza çıkar. Dış dünyaya teslim için genelde önce MP4'e çevrilir ve o çevirme neredeyse her zaman yeniden kodlama değil, sadece kutu değişimidir. Bu ayrımın sayısını kendi deneyimimiz bölümünde koyduk.

Her yerde gördüğünüz dört kodek

Aşağıdaki sütunlar kişisel deneyimden değil, MDN'in web video kodek rehberinden okunmuştur; çünkü bunlar olgudur ve raf ömürleri vardır.

Son sütunla ilgili kolayca yanlış okunan bir nokta: bunlar sıkıştırma oranı iddialarıdır, dosyanızın yarıya ineceği sözü değil. Gerçek sonuç görüntünün kendisine, kodlayıcı ayarlarına ve ne kadar beklemeye razı olduğunuza bağlıdır.

Gerçek bir projede canınızı yakan hücre ise AV1'in Safari hücresidir. MDN, Safari desteğinin donanım çözücüsü bulunan cihazlarla sınırlı olduğunu yazıyor: M3 ve sonrası MacBook'lar, iPhone 15 Pro ve iPhone 16 ile sonrası. «AV1 her tarayıcıda var» ile «AV1 müşterimin telefonunda oynuyor» iki ayrı cümledir.

Bit hızı ile çözünürlük nasıl ayrılır

Çözünürlük her karedeki piksel sayısıdır: 1080p ya da 4K gibi. Bit hızı ise kodeğin saniyede harcamasına izin verilen veri miktarıdır. İkisi birbirinden bağımsızdır ve kötü dışa aktarımların çoğu tam burada üretilir.

Çözünürlüğü yükseltip bit hızını sabit tutarsanız görüntü iyileşmez, kötüleşir: aynı miktar veri artık daha çok piksele yayılmak zorundadır. 1080p için ayarlanmış bir bit hızıyla alınan 4K çıktı, daha yumuşak ve lekeli bir görüntüye sahip daha büyük bir dosyadır. Bunu her yerde, en çok da bir şeyin hızlı hareket ettiği sahnelerde görürsünüz.

Pratikte bit hızını iki türlü belirlersiniz. Biri sabit bir sayı vermek; hedefin bir tavanı olduğunda bunu yaparsınız. Diğeri sabit kalite, ffmpeg'de CRF ile ayarlanır: kodlayıcıya kaliteyi koru ve bunun için gereken biti harca dersiniz. Bir siteye yerleşecek dosya için sabit kalite neredeyse her zaman daha iyi seçimdir; çünkü durgun sahne daha az bit, kalabalık sahne daha çok bit alır ve göz de tam bunu bekler.

Bu dosya müşterinin telefonunda neden açılmıyor

Bu sorunun cevabını üç şey verir ve üçü de kutuya değil kodeğe çıkar.

Birincisi donanım. Çoğu cihaz H.264'ü ayrı bir yongada çözer; oynatmanın serin ve ucuz kalmasının sebebi budur. Daha yeni kodekler daha yeni yonga ister ve eski bir cihazda yazılıma düşerler, yani işi işlemci yapar: pil daha hızlı biter ve zayıf bir cihazda kareler düşer. MDN aynı donanım kaydını hem AV1'e hem HEVC'ye koyuyor.

İkincisi lisans. H.264 ile H.265 patentlidir, AV1 ile VP9 değildir; her tarayıcının neyi gönderdiğini tek başına bu açıklar. MDN, Via LA patent havuzunun, video son kullanıcıya ücretsiz olduğu sürece AVC formatında internet videosu yayınlamak için lisans ücreti istemediğini, HEVC ücretlerinin ise içerik üreticileri ve dağıtıcıları yerine geliştiricilerden alındığını ekliyor. Tarayıcılarda HEVC desteğinin bu kadar parçalı olmasının sebebi budur.

Üçüncüsü kutunun kendisi. Bir tarayıcı, içindeki kodeki bilse bile MKV oynatmaz. Ve burada gerçek bir tuzak var: WebM bir H.264 akışını hiç kabul etmez, dolayısıyla «MP4'ü WebM'e çevir» kodeki değiştirmeden mümkün değildir. Bunu test edebilirsiniz; kendi deneyimimiz bölümünde biz de ettik.

Yani teşhis sırası şu: dosyanın içinde hangi kodek var öğrenin, hedef o kodeki kabul ediyor mu bakın, ancak ondan sonra konteynere göz atın. Dosya uzantısını değiştirmek hiçbir zaman cevap olmadı, hâlâ da değil.

Dışa aktarırken hangi bileşimi seçmeli

Üç hedef var ve her birinin kendi cevabı. Cevaplar keyfi bir listeden değil, buraya kadar okuduklarınızdan çıkıyor.

Müşteriye teslim ya da sosyal medyaya yükleme: MP4 içinde AAC sesli H.264. Burada karşı tarafı siz kontrol etmiyorsunuz, dolayısıyla uyumluluk boyutu yener. MDN de tam bu bileşimi güvenli seçenek olarak adlandırıyor, lisans şartlarına uygunluğu doğrulamanın sizin işiniz olduğunu hatırlatarak.

Kendi sitenizde oynatma: WebM içinde Opus sesli AV1 ya da VP9, artı yedek olarak bir MP4. video etiketi birkaç kaynak sıralamanıza izin verir ve tarayıcı tanıdığı ilkini alır. MDN'in kendi tavsiyesi de bu iki kaynak, bu sırayla: önce AV1 ve Opus ile WebM, sonra MP4.

Arşiv ve master: kameradan ya da kurgudan ne çıktıysa, dokunulmamış hâliyle. Her yeni çıktıyı önceki çıktıdan değil master'dan alın. Kayıplı bir dosyayı yeniden sıkıştırırsanız atma adımı ikinci kez çalışır, bu sefer zaten bir kez atılmış bir şeyin üzerinde. Bu dersin istisnasız tek kuralı budur.

Ve bu sayfada görmeyeceğiniz bir şey: AV1'e çevirmenin ne kadar kazandırdığını söyleyen bir sayı. O testi bu sunucuda çalıştırdık, ama test klibimiz sentetik bir desendi ve sentetik desen üzerinde ölçülen sıkıştırma oranı gerçek görüntüye taşınmaz. Sizde tutmayacak bir sayıyı basmaktansa hiç basmamak daha iyidir.