Ses formatları

Kayıplı ve kayıpsız: aralarındaki fark tam olarak nedir

Kayıpsız kodek dosyayı küçültür ve kendisine verilen örnekleri bayt bayt aynen geri verir. Kayıplı kodek ise böyle bir söz vermez: insan işitme modelinin en az duyulur dediği kısmı atar ve o kısım bir daha geri gelmez. MDN'in ses kodek rehberi de aynısını söylüyor ve tasarrufa bir boyut veriyor: kayıplı kodek yüzde 80 ila 95'e varan oranda, kayıpsız olan ise yaklaşık yüzde 40 ila 50 oranında sıkıştırır.

Bu fark büyüktür ve iki ailenin neden birlikte var olduğunu açıklar. Kayıpsız bir formatta tek bir podcast bölümü birkaç yüz megabayta çıkar ve kimse indirmez. Aynı bölüm kayıplı hâlde birkaç düzine megabayttır ve telefonla kulakiçi kulaklıkta farkı duymazsınız.

Ama yönü ters çevirin, her şey değişir. Bir kez kayıplı sıkıştırılmış bir dosya o bilgiyi temelli kaybetmiştir. Ondan sonradan bir WAV üretebilirsiniz ve dosya büyür, ama atılan geri gelmez. Büyük WAV, yüksek kaliteli WAV demek değildir ve bu tek cümle bu alandaki hataların çoğunu önler.

Örnekleme hızı, bit derinliği ve bit hızı ne demek

Havadaki ses sürekli bir dalgadır, bilgisayar ise süreklilikten anlamaz; bu yüzden dalganın düzenli aralıklarla fotoğrafı çekilir. Saniyede kaç fotoğraf çekildiği örnekleme hızıdır: 44100, saniyede kırk dört bin yüz kez demektir. Her fotoğrafın ne kadar hassas olduğu ise bit derinliğidir: 16 bitte her örnek 65536 olası düzeyden birini alır.

Bu iki sayı birlikte sıkıştırılmamış sesin boyutunu belirler ve hesap kolaydır. 44100 ve 16 bitte bir saniyelik stereo, 44100 çarpı 16 çarpı 2, yani saniyede 1411200 bittir. WAV'ın büyük olmasının sebebi budur: hiçbir şeyi sıkıştırmaz, yalnızca o örnekleri arka arkaya yazar. Kendi deneyimimiz bölümünde bunu gerçek bir dosyayla gösteriyoruz.

Bit hızı üçüncü sayıdır ve sıkıştıran kodeklere aittir. Kodeğin saniyede kaç bit harcayabileceğini söyler. MDN, MP3'ün aralığını saniyede 32 ila 320 kilobit olarak veriyor; Opus'un kendi sayfası ise aralığını 6 ila 510 kilobit olarak yazıyor. Opus'un bu kadar aşağıdan başlamasının sebebi, yalnızca müzik için değil konuşma için de tasarlanmış olmasıdır.

Ve para ile yer kazandıran bir kural: örnekleme hızını ya da bit derinliğini kaydın gerçekte yakaladığının üstüne çıkarmak yalnızca dosyayı büyütür. Kalite kaynaktan gelir, dışa aktarırken yazdığınız sayıdan değil.

Gerçekten kullanılan beş format

Aşağıdaki sütunlar MDN'in ses kodek rehberinden, Opus için de projenin kendi sayfasından okunmuştur.

Bu tablonun iki sütunu diğerlerinden daha çok karar üretir. Birincisi lisans; Opus ile FLAC'ın hiçbir hukuki soru eklenmeden her projeye girebilmesini o açıklar. İkincisi gecikme; sütun değil ama MDN'in metninde var: Opus 5 ile 66,5 milisaniye arasında çalışır ve genel amaçlı kodeklerin en düşüğüdür. Bir sesli görüşme ya da canlı yayın için bu tek sayı tartışmayı bitirir.

Yalnızca tek bir kayıplı formatı destekleyebiliyorsanız MDN'in kendi tavsiyesi AAC'dir. Bu yukarıda söylediğimizle çelişmez: karşı tarafta ne olduğunu bilmiyorsanız güvenli seçim AAC, biliyorsanız daha iyi seçim Opus'tur.

Podcastçı, kurgucu ve arşiv neye ihtiyaç duyar

Üç kişi, üç ihtiyaç; aralarında neredeyse bütün durumları kapsıyorlar.

Podcastçı WAV ile kaydeder ve MP3 ile yayımlar; bu ikisinin arasında başka hiçbir kayıplı dosya olmamalıdır. WAV çünkü kayıt ve kurgu sırasında hiçbir şey kaybolmaz, MP3 çünkü podcast platform listesi hâlâ onu istiyor. Hedef Opus kabul ediyorsa aynı kalitede daha küçük bir dosya alırsınız; ama bunu hafızadan değil platformun kendi belgelerinden okuyun.

Video kurgucusunun genelde seçeneği yoktur ve konteynerin kabul ettiğini koyar: MP4 içinde AAC, WebM içinde Opus. Kolayca unutulan şey, sesin de bir bit hızı olduğu ve nihai dosyadan payını aldığıdır. Konuşma sesi için daha düşük bit hızı ve iki yerine tek kanal, boyutu gözle görülür şekilde düşürür ve kimse fark etmez.

Arşivin ise hepsinden basit bir kuralı var: yeniden üretmesi pahalı olan her şeyi kayıpsız saklayın. FLAC tam bunun için yapıldı ve MDN de kullanım yeri olarak müzik arşivlemeyi adlandırıyor. Elinizde ham WAV dosyaları varsa ve yeriniz daralıyorsa, onları FLAC'e çevirmek hiçbir şey kaybettirmez; kendi deneyimimiz bölümünde bunu bir testle gösteriyoruz.

Kayıplı bir dosyayı neden yeniden kayıplı olarak dışa aktarmamalısınız

Kayıplı bir dosya her kodlandığında kodek neyi atacağına karar verir. Girdi bu adımdan zaten bir kez geçtiyse, ikinci karar hâlihazırda kendisinden bir şeyler atılmış bir şey hakkında verilir. Sonuç birikir ve geri döndürülemez.

Pratikte bu sessizce olur ve kimse fark etmez: bir MP3'ü kurgu programına atarsınız, tek bir kesme yaparsınız ve yine MP3 olarak dışa aktarırsınız. Ya da zaten AAC olan bir videonun sesini ayırıp podcast için MP3'e çevirirsiniz. İkisi de gayet mümkündür ve ikisi de bir tur daha atma ekler.

Doğru yol yine arşiv kuralıdır. Tek bir kayıpsız kopya saklayın, bütün düzenlemeleri onun üzerinde yapın ve her kayıplı çıktıyı doğrudan o kopyadan alın. Kayıplı bir dosyadan çalışmak zorundaysanız, en azından üç kez değil bir kez daha kodlanmasını sağlayın.