آموزش وردپرس برای مبتدی

وردپرس چیست، و چرا دو تا وردپرس وجود دارد؟

وردپرس نرم افزاری است که روی یک هاست اجرا می شود، محتوای شما را در یک پایگاه داده نگه می دارد و هر بار که کسی صفحه ای را باز می کند آن را از نو می سازد. کاری که برای شما می کند ساده است: نوشتن و ویرایش و انتشار را از کد جدا می کند. کاری که نمی کند این است که به جای شما تصمیم بگیرد سایت باید چه چیزی داشته باشد.

اولین گیر کار اسم است. دو چیز با یک نام وجود دارد و بیشتر آموزش های فارسی از رویشان رد می شوند. صفحه پشتیبانی خود وردپرس دات کام این را در یک جمله می گوید: هر دو روی یک نرم افزار کار می کنند و فرق اصلی، میزبانی است.

• وردپرس دات ارگ: نرم افزار را رایگان دانلود می کنید و روی هاست خودتان نصبش می کنید. هاست و دامنه را جدا می خرید، هر قالب و افزونه ای را می توانید نصب کنید، و نگهداری با شماست.
• وردپرس دات کام: یک سرویس میزبانی شده که همان نرم افزار را برایتان اجرا می کند. کمتر چیزی برای خراب کردن دارید و کمتر چیزی هم در دستتان است؛ نصب افزونه دلخواه به پلن بستگی دارد.

این درس درباره حالت اول است، چون برای یک کسب و کار ایرانی معمولا همان جواب می دهد: دامنه و هاست را با کارت خودتان می خرید و به درگاه پرداخت داخلی هم می رسید. پلن های پولی وردپرس دات کام کارتی می خواهند که بیرون از ایران کار کند و همین یک بند، انتخاب را برای بیشتر خواننده های این صفحه تمام می کند.

یک باور غلط را هم همین جا کنار بگذارید: وردپرس سایت ساز کشیدنی و رهاکردنی نیست. با نصب یک افزونه صفحه ساز می شود شبیهش کرد، ولی خودش این نیست و از این جهت با سرویس هایی که در درس بعدی همین مسیر مقایسه می شوند فرق دارد.

نصب: پنج قدمی که واقعا لازم است

آموزش هایی که نصب دستی وردپرس را خط به خط توضیح می دهند برای یک مبتدی امروز تقریبا بی مصرف اند. تقریبا هر هاست اشتراکی یک نصاب دارد که همان کار را در دو دقیقه انجام می دهد: نام سایت، نام کاربری مدیر، رمز، تمام. اگر هاست ندارید، درس ما درباره معیارهای انتخاب هاست وردپرس از این صفحه مفصل تر است.

چیزی که واقعا وقت می خواهد، پنج تنظیم بعد از نصب است. اینها را اگر روز اول درست کنید، بعدا هزینه ندارند؛ اگر نکنید، هرکدام یک روز کار می شوند.

• پیوندهای یکتا را روی نام نوشته بگذارید. پیش فرض وردپرس نشانی هایی با علامت سوال و عدد می سازد. مهم تر: این تنظیم را بعدا عوض نکنید، چون نشانی همه نوشته های قبلی هم عوض می شود و هر لینکی که به آنها داده شده می شکند.
• HTTPS را روشن کنید. بیشتر هاست ها گواهی رایگان می دهند و در این نوشته توضیح داده ایم چه کار می کند.
• عنوان و توضیح سایت را بنویسید. توضیح پیش فرض وردپرس یک جمله انگلیسی است که سال ها روی سایت های فارسی می ماند.
• منطقه زمانی و زبان را روی تهران و فارسی بگذارید، وگرنه تاریخ انتشار نوشته ها با ساعت شما نمی خواند.
• نوشته و برگه نمونه را پاک کنید. سایتی که هنوز نوشته «سلام دنیا» دارد به بازدیدکننده می گوید هیچ کس اینجا نیست.

بعد از این پنج تا، وارد شوید و صفحه اصلی را باز کنید. سایت زشت است و این کاملا درست است؛ هنوز قالب و محتوایی وجود ندارد.

قالب را چطور انتخاب کنیم و کجا نباید دستکاری اش کرد؟

قالب لایه ظاهر است و از محتوا جداست. همین جدایی مهم ترین خاصیت وردپرس است: قالب را عوض می کنید، نوشته ها سر جایشان می مانند. پس انتخاب قالب یک تصمیم برگشت پذیر است و لازم نیست هفته ها رویش فکر کنید.

موضع ما درباره قالب برای کسی که تازه شروع کرده روشن است: یک ماه اول با قالب پیش فرض خود وردپرس کار کنید. دلیلش زیبایی شناسی نیست، این است که قالب های چندمنظوره ای که با چهل دموی آماده فروخته می شوند، معمولا چند افزونه اجباری خودشان را هم با خود می آورند و شما از روز اول یک بدهی نگهداری می خرید که هنوز نمی دانید لازم دارید یا نه. اگر به خرید رسیدید، چهار سوالی که قبل از خرید قالب باید بپرسید را جدا نوشته ایم.

یک تفاوت را هم بدانید چون در راهنماها قاطی می شود. قالب های بلوکی با همان ویرایشگری که محتوا را می نویسید ویرایش می شوند و سربرگ و پابرگ هم بلوک اند. قالب های کلاسیک بخش ظاهرشان از صفحه های تنظیمات و کد می آید. هیچ کدام غلط نیست؛ فقط جای دکمه ها فرق می کند و اگر آموزشی را دنبال کنید که برای آن یکی نوشته شده، دنبال منویی می گردید که وجود ندارد.

و یک قاعده که رعایت نکردنش گران تمام می شود: فایل های قالب را مستقیم ویرایش نکنید. هر تغییری که در فایل های قالب بنویسید، اولین به روزرسانی همان قالب پاکش می کند. راه درست، قالب فرزند است. مستند خود وردپرس آن را همین طور تعریف می کند: قالب فرزند امتداد یک قالب مادر است و اجازه می دهد قالب موجود را بدون ویرایش مستقیم کدش تغییر بدهید. ساختنش یک پوشه و یک فایل است و همان یک بار وقت گذاشتن، تغییرهایتان را از به روزرسانی بعدی نجات می دهد.

افزونه ها: کمتر، اما نگهداری شده

افزونه یک برنامه کوچک است که قابلیتی به وردپرس اضافه می کند، و همین که نصبش یک کلیک است باعث می شود سایت ها به مرور پر از افزونه شوند. توصیه رایج «افزونه کم نصب کنید» درست است ولی معیار اشتباهی می دهد. سوال درست تعداد نیست، این است: وقتی این افزونه خراب شود، چه کسی درستش می کند؟

قبل از نصب هر افزونه، صفحه اش در مخزن وردپرس سه عدد را نشان می دهد که ده ثانیه وقت می خواهند و تصمیم را عوض می کنند: تعداد نصب فعال، تاریخ آخرین به روزرسانی، و بالاترین نسخه وردپرسی که با آن تست شده. صفحه افزونه یواست، که خود ما هم روی همین سایت استفاده اش می کنیم، هر سه را کنار هم نشان می دهد و می توانید ببینید کجای صفحه اند. افزونه ای که دو سال به روز نشده لزوما خراب نیست، ولی یعنی اگر فردا با نسخه جدید وردپرس مشکل پیدا کند، منتظر کسی می مانید که ممکن است برنگردد.

کارهایی که تقریبا هر سایت جدی به آنها می رسد کم اند: نسخه پشتیبان، امنیت، سئو، کش و سرعت، فرم تماس، و اگر فروشگاه است ووکامرس. توجه کنید که اینها کار اند، نه نام محصول. روی همین سایت برای چهار کار اول به ترتیب از All-in-One WP Migration، سالید سکیوریتی، یواست و فلاینگ پرس استفاده می کنیم و فرم تماس را کد خود قالبمان می سازد؛ این انتخاب ماست و نه یک فهرست بهترین ها. اگر فروشگاه در برنامه تان هست، نوشته ما درباره ووکامرس می گوید از چند محصول به بعد اذیت می کند.

یک وسوسه را هم بشناسید: به جای افزونه، چند خط کد در قالب فرزند. گاهی درست است و گاهی گران ترین تصمیم ممکن. قاعده ای که خودمان به آن پایبندیم این است که کد خودمان را فقط جایی می نویسیم که بتوانیم سال بعد هم نگهش داریم؛ در بقیه موارد یک افزونه نگهداری شده بهتر از یک قطعه کد بی صاحب است.

و اگر هاست شما WP-CLI دارد، همین فهرست با چهار ستونی که مسیر سریع پایین لازم دارد، یک فرمان است:

wp plugin list --fields=name,status,version,update --format=csv

اولین محتوا: نوشته یا برگه؟

وردپرس دو نوع محتوای اصلی دارد و انتخاب بینشان یک قاعده ساده دارد. نوشته تاریخ دارد، در دسته بندی می نشیند، در آرشیو و خوراک می آید و ترتیبش زمانی است؛ مقاله وبلاگ نوشته است. برگه تاریخ ندارد و ثابت است؛ درباره ما، تماس، خدمات، قوانین. اگر شک کردید از خودتان بپرسید سال بعد هم همین را می خوانند یا نه.

ویرایشگر بلوکی هر تکه محتوا را یک بلوک می بیند: پاراگراف، تصویر، فهرست، جدول، دکمه. برای شروع سه چیز کافی است. با کلید Enter بلوک بعدی ساخته می شود، با علامت جمع بلوک دلخواه را انتخاب می کنید، و ستون سمت راست تنظیمات همان بلوکی را نشان می دهد که انتخاب کرده اید. بقیه اش را در حین کار یاد می گیرید.

سه چیز که تازه کارها معمولا از قلم می اندازند و بعدا برگشتن سراغشان دردسر دارد:

• نامک نوشته، یعنی همان بخش آخر نشانی. وردپرس آن را از عنوان فارسی می سازد و نتیجه یک نشانی کدشده طولانی است. یک نامک کوتاه انگلیسی بنویسید، همان لحظه اول، چون عوض کردنش بعد از انتشار یعنی شکستن لینک.
• دسته بندی و برچسب. دسته بندی ساختار سایت است و کم و معنادار می ماند؛ برچسب توصیف است. سایتی با هفتاد برچسب که هرکدام یک نوشته دارد، هفتاد صفحه خالی هم دارد.
• تصویر شاخص، که در فهرست ها و در اشتراک گذاری استفاده می شود. اگر نگذارید، جایش خالی نمی ماند؛ قالب چیزی از خودش می گذارد که معمولا آن چیزی نیست که می خواستید.

و یک عادت که بیشتر از هر ترفندی جواب می دهد: قبل از باز کردن ویرایشگر، ساختار صفحه را روی کاغذ بنویسید. نوشتن در ویرایشگر بدون نقشه، همان کاری است که صفحه های بی سر و ته را می سازد.

بکاپ و به روزرسانی: بدون این دو، بقیه بی معنی است

یک جمله را جدی بگیرید: بکاپی که یک بار برنگردانده باشید، بکاپ نیست. فایل زیپی که ماه هاست هر شب ساخته می شود و هیچ کس بازش نکرده، تا روزی که لازمش دارید فقط یک احساس امنیت است. مستند خود وردپرس هم دلیلش را در یک خط می گوید: پایگاه داده شما هر نوشته و هر دیدگاه و هر لینک سایت را نگه می دارد.

یک نکته از سرور خودمان که در آموزش ها نمی بینید. روی این سرور هر درخواست PHP بعد از ۱۸۰ ثانیه کشته می شود. این عدد عجیب نیست، تقریبا هر هاست اشتراکی چنین سقفی دارد. نتیجه اش برای شما این است: افزونه ای که می خواهد کل سایت را در یک درخواست فشرده کند، روی یک سایت بزرگ به سقف می خورد و کارش نیمه تمام می ماند. گاهی خطا می دهد و گاهی هیچ نمی گوید. پس بعد از اولین بکاپ، دو کار بکنید: حجم فایل خروجی را نگاه کنید و ببینید با اندازه واقعی سایت می خواند، و یک بار روی یک سایت آزمایشی برش گردانید. همین یک بار، تفاوت بین یک نسخه پشتیبان و یک پوشه است.

به روزرسانی هم دو نیمه دارد. وردپرس نسخه های کوچک و امنیتی خودش را به تنهایی نصب می کند و این را روشن بگذارید. قالب و افزونه ها با شماست، و همین جاست که سایت ها عقب می مانند. ترتیبی که خودمان رعایت می کنیم ساده است: اول بکاپ، بعد به روزرسانی، بعد باز کردن دو سه صفحه مهم سایت با چشم خودمان. اگر چیزی شکست، همان لحظه می فهمید و نه دو هفته بعد از زبان یک مشتری.

و اگر روزی هاست را عوض کردید، این کار مسیر خودش را دارد و نصف کردنش خطرناک است؛ راهنمای انتقال سایت وردپرس را جدا نوشته ایم.

کجا وردپرس انتخاب اشتباهی است؟

وردپرس برای محتوا ساخته شده و هرچه پروژه از محتوا دورتر شود، بدتر جواب می دهد. این را کسی که وردپرس می فروشد معمولا نمی گوید.

جاهایی که ما هم سراغ وردپرس نمی رویم: نرم افزاری که هسته اش یک منطق کاری پیچیده است و محتوا فقط پوسته آن، چیزی که باید همان لحظه به روز شود مثل یک تابلوی زنده یا یک چت، بک اند یک اپلیکیشن موبایل، و پروژه ای که مدل داده اش با «نوشته و برگه» جور در نمی آید و باید از صفر تعریف شود. در این موارد می شود وردپرس را با کد و افزونه به آن شکل درآورد، ولی نتیجه هم گران تر است و هم شکننده تر از یک برنامه ای که از اول برای همان کار نوشته شده باشد.

یک مورد مرزی هم هست که زیاد پیش می آید: فروشگاه. ووکامرس تا جایی خوب کار می کند و بعد از آن نگهداری اش کار خودش را می خواهد. آن مرز را در نوشته ووکامرس جدا گفته ایم و به تعداد محصول و پیچیدگی قیمت گذاری بستگی دارد، نه به سلیقه.

و در جهت مخالف: اگر چیزی که می خواهید یک سایت پنج صفحه ای است و نمی خواهید هیچ چیزی را نگهداری کنید، وردپرس هم ممکن است بیشتر از نیازتان باشد. آن مقایسه، موضوع درس بعدی است.