کدام زبان برنامه نویسی را یاد بگیریم

اول بگویید می خواهید چه چیزی بسازید

پرسش «کدام زبان بهترین است» جواب ندارد. پرسش «کدام زبان برای کاری که من می خواهم بکنم مناسب تر است» جواب کوتاه دارد، و همین یک تفاوت است که آدم را از دور تسلسل مقایسه بیرون می آورد.

شکل بالای صفحه بزرگ ترین دوراهی را می کشد: چیزی می سازید که آدم ها بازش می کنند، یا چیزی که داده می خورد و جواب می دهد. تقریبا همه سوال های بعدی زیر یکی از این دو می افتند.

زبان برنامه نویسی ابزار است، و ابزار را با کار انتخاب می کنند نه با نظرسنجی. کسی که می خواهد سایت مشتری بسازد و کسی که می خواهد داده فروش را تحلیل کند، دو جعبه ابزار متفاوت لازم دارند و هیچ کدام هم اشتباه نیستند.

یک چیز را از همین اول بدانید تا فشار تصمیم کم شود: زبان دوم را خیلی سریع تر از زبان اول یاد می گیرید. مفهوم ها یکی هستند و فقط املا عوض می شود. حلقه و شرط و تابع و آرایه در پایتون و پی اچ پی و جاوااسکریپت یک چیزند؛ آنچه وقت می برد فکر کردن به شکل برنامه است، نه نحو زبان. اگر مسیر یادگیری را از اول می خواهید، مسیر برنامه نویسی از همین جا شروع می شود.

برای سایت و کار آزاد، پی اچ پی و جاوااسکریپت

اگر هدفتان این است که تا یک سال دیگر بابت کد پول بگیرید و در ایران زندگی می کنید، این شاخه کوتاه ترین راه است. دلیلش سلیقه نیست، شکل بازار است: بیشتر کاری که به یک برنامه نویس تازه سپرده می شود سایت است، بیشتر سایت ها وردپرس اند، و وردپرس با پی اچ پی نوشته شده.

دو عدد که قابل بررسی اند و امروز از منبع خودشان خوانده شده اند: به گزارش W3Techs، پی اچ پی روی ۷۰.۲ درصد سایت هایی به کار می رود که زبان سمت سرورشان شناخته شده است، و وردپرس ۵۸.۹ درصد سایت هایی را می چرخاند که سیستم مدیریت محتوایشان مشخص است، یعنی ۴۰.۷ درصد کل سایت ها. هر دو عدد جهانی اند و درباره ایران چیزی نمی گویند؛ ما آمار بازار ایران را نداریم و عددی هم برایش نمی سازیم.

جاوااسکریپت اما انتخاب نیست، شرط رسانه است. هر چیزی که داخل مرورگر اجرا می شود جاوااسکریپت است و راه دومی وجود ندارد، پس اگر سمت سایت رفتید دیر یا زود به آن می رسید. خبر خوب این است که برای شروع لازم نیست زیادش را بلد باشید.

و یک هشدار که معمولا دیر گفته می شود: یاد گرفتن پی اچ پی با یاد گرفتن وردپرس یکی نیست. اولی زبان است، دومی یک نرم افزار بزرگ با قاعده های خودش. اگر کارتان قرار است وردپرس باشد، پی اچ پی را تا حد خواندن و نوشتن تابع و آرایه و حلقه یاد بگیرید و بعد بروید سراغ خود وردپرس. شش ماه پی اچ پی خالص قبل از دیدن اولین قلاب، وقتی است که برنمی گردد.

ترتیبی که برای این شاخه پیشنهاد می کنیم هم ساده است: اول HTML تا بدانید صفحه از چه ساخته شده، بعد کمی CSS، بعد جاوااسکریپت در حد رفتار دادن به صفحه، و پی اچ پی وقتی که کار به سمت سرور رسید. اگر می خواهید ببینید این مسیر آخرش به چه شکل کاری می رسد، بخش فریلنسری نمونه پروژه هایی را که واقعا سفارش داده می شوند نشان می دهد.

برای داده و هوش مصنوعی، پایتون

اگر کاری که در ذهنتان است با فایل و عدد و متن سر و کار دارد، نه با صفحه ای که کسی بازش می کند، پایتون در است. تحلیل داده فروش، پاک کردن یک فایل اکسل به هم ریخته، خواندن هزار فایل و ساختن یک گزارش، وصل شدن به سرویس های هوش مصنوعی: همه اینها زمین پایتون است.

دلیل فنی اش هم ساده است و ربطی به زیبایی زبان ندارد: کتابخانه ها آنجا هستند. کاری که در زبان دیگر دو هفته نوشتن دارد، در پایتون معمولا یک کتابخانه آماده دارد که سال ها آزمایش شده است. و تقریبا هر سرویس هوش مصنوعی، نمونه کد اولش را با پایتون می نویسد.

ولی یک صداقت لازم است: پایتون کوتاه ترین راه به اولین درآمد محلی نیست. سفارش «برایم یک اسکریپت پایتون بنویس» در بازار ایران خیلی کمتر از سفارش «سایتم را درست کن» است. اگر عجله برای درآمد دارید، شاخه بالا سریع تر جواب می دهد و پایتون را می شود بعدا اضافه کرد.

خود ما هم دقیقا همین کار را کرده ایم و می شود دیدش: سایتی که الان می خوانید پی اچ پی است، ولی ابزاری که همین درس را قبل از انتشار بررسی می کند پایتون است. هیچ کدام از این دو انتخاب سلیقه ای نبوده؛ هر کدام برای کاری آنجاست. اگر می خواهید از همین جا شروع کنید، درس پایتون همین مسیر نصب و اولین اسکریپت را قدم به قدم می برد و فهرست کامل درس ها هم همان جاست.

موبایل و بازی؛ جایی که سکو زبان را تعیین می کند

در این دو شاخه تصمیم دست شما نیست، دست سکو است. اندروید بومی یعنی کاتلین (و کد قدیمی تر جاوا)، آی او اس بومی یعنی سوییفت، و اگر یک کد برای هر دو می خواهید یعنی فلاتر با زبان دارت یا ری اکت نیتیو با جاوااسکریپت. برای بازی هم معمولا موتور را انتخاب می کنید نه زبان را: یونیتی سی شارپ می خواهد و گودو زبان خودش را دارد.

یک حرف صریح قبل از اینکه سراغ اپلیکیشن بروید: خیلی وقت ها چیزی که «اپلیکیشن» صدا زده می شود، در عمل یک سایت خوب روی موبایل است و با نصف هزینه و یک دهم دردسر جواب می دهد. اپلیکیشن واقعی وقتی لازم است که به دوربین و نوتیفیکیشن و کار آفلاین احتیاج داشته باشید.

و یک محدودیت که مخصوص ماست: انتشار در فروشگاه های جهانی از ایران مسئله خودش را دارد و ربطی به زبان انتخابی ندارد. آن بحث جای دیگری است، در مسیر طراحی اپلیکیشن، و اگر کار سفارشی می خواهید صفحه طراحی اپلیکیشن شکل کار را توضیح می دهد.

سوال هایی که وقتتان را می گیرند و چیزی را عوض نمی کنند

«کدام زبان سریع تر است» برای شما مسئله نیست. در کاری که یک تازه کار می نویسد، کندی تقریبا همیشه از کوئری بد یا تصویر ده مگابایتی یا الگوریتم اشتباه می آید، نه از زبان. زبان وقتی گلوگاه می شود که بقیه کارها را درست کرده باشید.

«کدام ساده تر است» هم جواب واقعی ندارد. دو هفته اول همه زبان ها یک شکل اند: متغیر و شرط و حلقه. سختی بعدا می آید و از مفهوم می آید نه از نحو؛ اشاره گر و همزمانی و مدل شی گرا در هر زبانی سخت اند.

«کدام بیشتر پول می دهد» را فهرست های جهانی جواب می دهند و آن جواب برای شما بی مصرف است، چون شما در بازار جهانی کار نمی گیرید. عدد درست، عددی است که در همان شهر و همان بازاری که مشتری دارید معنی داشته باشد، و ما آن عدد را نداریم.

«فلان زبان دارد می میرد» را هم بگذارید کنار. مهم این نیست که یک زبان در توییتر چه جایگاهی دارد، مهم این است که در دسترس شما کاری هست که با آن انجام می شود یا نه.

هزینه انتخاب اشتباه را هم بزرگ نکنید: اگر بعد از دو هفته بفهمید مسیر را عوضی آمده اید، دو هفته از دست رفته. ولی اگر شش ماه دنبال «بهترین زبان» بگردید و هیچ چیز تمام نکنید، شش ماه از دست رفته و هیچ چیز هم یاد نگرفته اید. تمام کردن یک چیز کوچک از انتخاب درست مهم تر است.

دو هفته آزمایش، به جای دو ماه تحقیق

راه بیرون آمدن از این تصمیم، تحقیق بیشتر نیست؛ یک آزمایش کوچک است. دو نامزد بردارید، یک چیز کوچک و یکسان را در هر دو بسازید، و بگذارید دستتان تصمیم بگیرد نه فهرست ها.

«چیز کوچک» یعنی چیزی که در یک عصر تمام می شود و خروجی قابل نشان دادن دارد. مثلا: صفحه ای که یک فرم دارد و اسم را ذخیره می کند، یا اسکریپتی که یک فایل CSV را می خواند و سه عدد از آن درمی آورد. همان یکی را در هر دو زبان بنویسید تا مقایسه واقعی باشد.

شکل پایین همین پنج قدم است. قدم چهارم را جدی بگیرید: نشان دادن به یک آدم دیگر، چیزی را در شما فعال می کند که تنها کد زدن فعال نمی کند. و اگر هیچ کدام از دو نامزد بعد از دو هفته جذابتان نکرد، این هم یک جواب است.

جعبه ابزار خود ما هم از همین جنس تصمیم بیرون آمده و نه از سلیقه: سایت پی اچ پی است چون وردپرس پی اچ پی است، ابزار محتوا پایتون است چون کارش پردازش متن است، و چسب همه اینها بیست و یک اسکریپت بش است چون کارشان صدا زدن ابزارهای دیگر است. سه زبان، سه کار متفاوت، هیچ کدام هم به این دلیل انتخاب نشده که «بهتر» است.