امنیت و کلاهبرداری های کریپتو
در پرداخت با رمزارز دکمه بازگشت وجود ندارد: تراکنشی که روی شبکه نشست برنمی گردد و هیچ مرجعی نیست که آن را برگرداند. تقریبا همه عادت هایی که در این درس می آید از همین یک ویژگی بیرون می آیند، و هر توصیه ای که این ویژگی را جدی نگیرد به درد نمی خورد.
- درس ۵ از ۸
- مقدماتی
- رایگان، بدون ثبت نام
چهار راهی که پول می رود، بدون اینکه چیزی شکسته شود
-
کلمه هایی که تایپ کردید
عبارت بازیابی در یک فرم، در یک چت، یا در یک برنامه جعلی. از آن لحظه کیف پول دو صاحب دارد.
-
اجازه ای که امضا کردید
در لحظه امضا چیزی از حسابتان کم نمی شود، و همین است که خواندنش را آسان فراموش می کند.
-
پرداختی که خودتان فرستادید
به آدرسی که در پیام یا کد QR بود. تراکنش کاملا درست انجام شده و برای همین هیچ کس جلویش را نمی گیرد.
-
حسابی که دست شما نیست
واریز به یک سایت سرمایه گذاری یا صرافی ناشناس. عدد روی صفحه شان بالا می رود و آن عدد فقط یک عدد است.
در هیچ کدام از این چهار، رمزنگاری شکسته نشده. در هر چهار تا، یک آدم قانع شده که کاری را انجام بدهد.
آخرین بررسی: فکت ها و نام ابزارهای این درس در همین تاریخ با منابعشان بازبینی شده اند.
چرا یک خاصیت، همه عادت ها را تعیین می کند
وقتی با کارت بانکی پرداخت اشتباهی می کنید، یک مسیر شکایت وجود دارد و در بسیاری از موارد پول برمی گردد. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا در صفحه راهنمای خودش درباره کلاهبرداری رمزارز دو جمله کوتاه دارد که کل تفاوت را می گوید: پرداخت های رمزارزی معمولا برگشت پذیر نیستند، و پرداخت های رمزارزی حمایت های قانونی متعارف را ندارند.
برگشت ناپذیری یعنی وقتی تراکنش روی شبکه تایید شد، هیچ کس، نه صرافی و نه شبکه و نه ما، کاری برای پس گرفتنش ندارد. این نه یک نقص است و نه یک ویژگی تبلیغاتی؛ همان چیزی است که باعث می شود پرداخت بدون واسطه ممکن باشد، و قیمتش را هم شما می دهید.
نتیجه عملی این است که کل امنیت به قبل از فشردن دکمه منتقل می شود. در دنیای کارت، بخشی از امنیت بعد از پرداخت اتفاق می افتد؛ اینجا هیچ چیز بعد از پرداخت اتفاق نمی افتد. هر عادتی که در ادامه می خوانید، در واقع دارد یک کار می کند: چند ثانیه بین «متقاعد شدن» و «امضا کردن» باز می کند.

شش شکلی که پول را می برند، و نشانه ساختاری هرکدام
این فهرست برای تشخیص است و نه برای ترساندن. هر شش تا یک اسکلت مشترک دارند: یک بهانه باورپذیر، یک عجله، و در انتها یک عمل که برگشت ندارد. چیزی که آنها را از هم جدا می کند این است که آخر ماجرا دقیقا چه چیزی از شما می خواهند.
| شکل | چه ادعا می کند | چه می خواهد | نشانه ساختاری |
|---|---|---|---|
| ایردراپ جعلی | توکن رایگان به شما تعلق گرفته | وصل کردن کیف پول و یک امضا | چیزی که رایگان است، امضا نمی خواهد |
| فیشینگ عبارت بازیابی | کیف پولتان باید همگام یا تایید شود | دوازده یا بیست و چهار کلمه | هیچ سرویسی هرگز این کلمه ها را نمی خواهد |
| پشتیبانی جعلی | از تیم پشتیبانی همان کیف پول است | کلمه ها، یا دسترسی از راه دور | پشتیبانی واقعی اول به شما پیام نمی دهد |
| پروژه ای که یک شب غیب می شود | یک توکن یا سایت سرمایه گذاری جدید | پول، برای خرید یا واریز | کسی که سراغ شما آمده، نه شما سراغ او |
| سود تضمینی | بازدهی مشخص و بدون ریسک | واریز، معمولا با مبلغ های بزرگ تر بعدی | تضمین سود، خودش نشانه است |
| کد QR جای آدرس | پرداخت را ساده تر می کند | اسکن کردن کد آنها | مقصد را نمی بینید مگر اینکه بخوانید |
سه تای این ها را همان صفحه راهنمای FTC صریح نوشته است، و صراحتش ارزش نقل کردن دارد: فقط کلاهبردارها اصرار می کنند پرداخت با رمزارز انجام شود، فقط کلاهبردارها سود یا بازدهی بزرگ تضمین می کنند، و در بسیاری از موارد شما را به سمت اسکن یک کد QR هدایت می کنند که پرداخت را مستقیم به کیف پول خودشان می برد.
یک نشانه قدیمی را هم اینجا دفن کنیم. سال ها به مردم گفتند از روی فارسی بد و غلط املایی تشخیص بدهید. آن نشانه دیگر کار نمی کند، چون نوشتن متن روان و بی غلط امروز عملا رایگان است و همان سایت جعلی هم می تواند تمیز و حرفه ای باشد. نشانه های بالا ساختاری اند و با بهتر شدن ظاهر از بین نمی روند: اینکه پیام را شما شروع نکرده اید، اینکه چیزی خواسته می شود که هیچ سرویس واقعی نمی خواهد، و اینکه عملی که از شما می خواهند برگشت ندارد. شکل های عمومی تر همین حمله ها در مسیر امنیت درس جداگانه دارند.
چهار خواسته ای که همه شکل ها به آنها ختم می شوند
-
کلمه های بازیابی
با هر بهانه ای: همگام سازی، تایید، بازیابی، پشتیبانی. هیچ بهانه معتبری برای این درخواست وجود ندارد.
-
یک امضا، همین حالا
برای دریافت چیزی رایگان یا رفع یک مشکل فوری. عجله بخشی از ابزار است، نه بخشی از ماجرا.
-
یک پرداخت به آدرسی که آنها دادند
به شکل آدرس متنی یا کد QR. مقصد را باید داخل کیف پول خودتان بخوانید، نه روی صفحه آنها.
-
دسترسی به صفحه شما
برنامه کنترل از راه دور یا اشتراک صفحه، برای کمک. هیچ پشتیبانی واقعی ای این را برای کیف پول نمی خواهد.
ظاهر بیرونی هر کدام مدام عوض می شود. این چهار خواسته عوض نمی شوند، و به همین دلیل به جای حفظ کردن فهرست کلاهبرداری ها، همین چهار تا را حفظ کنید.
امضایی که پول را نمی فرستد، ولی اجازه اش را می دهد
بخشی از پول هایی که در این حوزه از دست می روند، با یک انتقال از دست نمی روند؛ با یک اجازه از دست می روند. تفاوت این دو را کیف پول به شما نشان می دهد ولی خیلی کم پیش می آید کسی بایستد و بخواندش.
مستندات ERC-20 روی سایت اتریوم، در فهرست کارهایی که این استاندارد فراهم می کند، این را می نویسد: تعیین اینکه آیا مقداری از یک توکن در یک حساب می تواند توسط یک حساب شخص ثالث خرج شود. تابعش approve(address _spender, uint256 _value) است و تابع دیگری به اسم allowance نشان می دهد آن اجازه چقدر باقی مانده. یعنی یک قرارداد می تواند اجازه داشته باشد از آدرس شما خرج کند، بدون اینکه در لحظه امضا چیزی از حساب شما کم شود.
سه نتیجه از این ساختار بیرون می آید و هر سه در عمل مهم اند. اول، وصل کردن کیف پول به یک سایت با دادن اجازه یکی نیست: اولی معمولا فقط آدرس شما را نشان می دهد و دومی یک اختیار می دهد. دوم، اجازه تا وقتی که خودتان عوضش کنید سر جایش می ماند؛ بستن تب مرورگر کاری با آن ندارد. سوم، اجازه سقف دارد و آن سقف می تواند عددی بزرگ باشد که در عمل یعنی نامحدود، و همین جاست که فاصله بین «یک بار استفاده» و «هر وقت خواست» ناپدید می شود.
کاری که از این می آید ساده است و در بخش مسیر سریع همین صفحه دقیقا نوشته شده: پیش از تایید، همان چند فیلدی را که کیف پول نشان می دهد بخوانید؛ اسم تابع، آدرسی که اجازه می گیرد، و مبلغ. اگر مبلغ نامحدود بود و کاری که می خواهید یک خرید مشخص است، دلیلی برای امضای آن نیست.
ساعت اول: چه کاری می کنید و چه کاری نمی کنید
اگر همین حالا اتفاقی افتاده، ترتیب کارها مهم است و بیشتر آدم ها اولین کاری که می کنند اشتباه است: دوباره وصل شدن به همان سایت.
اول تشخیص بدهید کدام اتفاق افتاده، چون واکنش این دو یکی نیست. اگر عبارت بازیابی جایی وارد شده، آن کیف پول دیگر مال شما نیست و رمز عوض کردن معنی ندارد؛ باید یک کیف پول کاملا جدید با کلمه های جدید ساخته شود و هر چه باقی مانده به آن منتقل شود. اگر امضایی داده اید که اجازه خرج کردن بوده، کیف پول هنوز مال شماست و کاری که باید کرد صفر کردن همان اجازه از روی همان آدرس است.
دو کار را انجام ندهید. با کسی که در پیام خصوصی پیشنهاد کمک می دهد وارد گفتگو نشوید، چون خبر ضرر شما در همان جایی که ضرر کرده اید قابل دیدن است و همین سراغتان می آورد. و به هیچ سرویس بازیابی پول اعتماد نکنید: کسی که می گوید در ازای درصدی یا پیش پرداختی پول رفته را برمی گرداند، دارد دقیقا همان کاری را می کند که بار اول با شما شد. برگشت ناپذیری استثنا ندارد و اینجا هم ندارد.
و در پایان یک کار که بی فایده به نظر می رسد و نیست: هر چه دیده اید ثبت کنید، هش تراکنش، آدرس ها، ساعت و متن پیام. برای پول شما معمولا فایده ای ندارد. برای گزارش به سرویسی که در آن اتفاق افتاده و برای کسی که بعد از شما سراغ همان صفحه می رود، فایده دارد.
ساعت اول، به ترتیبی که واقعا فرق ایجاد می کند
-
۱
قطع کنید
صفحه را ببندید و دوباره وصل نشوید، حتی برای دیدن اینکه چه شد.
-
۲
تشخیص بدهید کدام اتفاق افتاده
کلمه ها لو رفته اند یا فقط یک اجازه امضا شده. واکنش این دو یکی نیست.
-
۳
اجازه را صفر کنید
اگر امضای اجازه بوده، از همان آدرس سقف را صفر کنید. اجازه با بستن تب از بین نمی رود.
-
۴
کیف پول تازه بسازید
اگر کلمه ها لو رفته اند، کلمه های جدید لازم است و باقیمانده باید منتقل شود.
-
۵
ثبت کنید
هش تراکنش، آدرس ها، ساعت. برای گزارش دادن لازم است، برای پول شما معمولا نه.
-
۶
کمک ناخوانده را رد کنید
پیام های خصوصی بعد از ضرر، موج دوم همان ماجرا هستند. سرویس بازگرداندن پول وجود ندارد.
هیچ کدام از این قدم ها پول رفته را برنمی گرداند. کاری که می کنند جلوگیری از قدم بعدی است.
عادت هایی که واقعا کار می کنند و در فهرست ها نمی آیند
فهرست های امنیتی معمولا با چیزهای بزرگ شروع می شوند. چیزهایی که واقعا جلوی ضرر را می گیرند کوچک و تکراری اند.
یک کیف پول جدا برای وصل شدن به سایت هایی که نمی شناسید بسازید و مبلغ زیادی در آن نگذارید. هر اجازه ای که بدهید مال همان کیف پول است و بدترین حالتش هم به همان مبلغ محدود می ماند. کیف پولی که پول اصلی در آن است هیچ وقت به هیچ سایتی وصل نمی شود.
قبل از انتقال بزرگ، یک انتقال آزمایشی کوچک بفرستید و منتظر بمانید تا برسد. کارمزدش را می دهید و در عوض می فهمید آدرس و شبکه درست است، پیش از اینکه کل مبلغ روی همان مسیر برود.
آدرس را از روی صفحه دستگاه یا کیف پول بخوانید، نه از روی صفحه سایت. و مقصد را کامل مقایسه کنید نه فقط چند حرف اولش. اگر کد QR گرفته اید، آدرسی که بعد از اسکن داخل کیف پول ظاهر می شود همان چیزی است که باید بخوانید.
و قاعده ای که از همه اینها بیشتر جواب می دهد: اگر پیشنهاد سراغ شما آمده، آن پیشنهاد نیست. فرصت هایی که کسی در پیام خصوصی، در کامنت، یا در گروه به شما معرفی می کند، بدون استثنا ارزش همان چند ثانیه ای را دارند که برای بستن پنجره لازم است.
مسیر سریع با هوش مصنوعی
همه می گویند «قبل از تایید بخوان»، بدون اینکه بگویند دقیقا چه چیزی را. صفحه تایید کیف پول چند فیلد نشان می دهد که به زبان قرارداد نوشته شده اند و کاربر عادی از رویشان رد می شود. کاری که مدل زبانی اینجا خوب انجام می دهد ترجمه همان چند فیلد به یک جمله فارسی است: این امضا دقیقا چه اجازه ای می دهد و چه اجازه ای نمی دهد. هیچ چیز محرمانه ای هم در این کار جابه جا نمی شود، چون آنچه کپی می کنید همان اطلاعات عمومی روی صفحه است. مدل سریع و ارزان از رده Flash کافی است و انتخاب فعلی ما در بخش هوش مصنوعی همین سایت فهرست شده.
- در صفحه تایید کیف پول، به جای زدن دکمه، جزئیات تراکنش را باز کنید. بیشتر کیف پول ها گزینه ای برای دیدن داده کامل دارند.
- چهار چیز را کپی کنید: نام تابع، آدرسی که اجازه می گیرد، مبلغ یا سقف، و نام شبکه. آدرس خودتان لازم نیست.
- پرامپت پایین را با همان چهار مقدار بفرستید و بخواهید فقط بگوید این امضا چه چیزی را ممکن می کند.
- تصمیم آخر با شماست و به مدل سپرده نمی شود: آیا اجازه ای که توضیح داده شد، با کاری که می خواستید انجام بدهید اندازه است یا از آن بزرگ تر.
نسخه آماده کپی
پرامپت، با چهار مقداری که از صفحه تایید برداشتید:
یک تراکنش روی {نام شبکه} در صفحه تایید کیف پولم است و هنوز امضا نشده.
فقط از روی همین مقادیر جواب بده و چیزی را حدس نزن:
نام تابع: {مثلا approve}
آدرسی که اجازه می گیرد: {آدرس}
مبلغ یا سقف: {عدد همان طور که نمایش داده شده}
توکن: {نام توکن}
۱) این امضا الان پولی جابه جا می کند یا فقط اجازه می دهد؟
۲) اگر اجازه است، آن آدرس بعدا چه کاری می تواند بکند و تا چه سقفی؟
۳) این سقف محدود است یا عملا نامحدود؟ اگر عدد بزرگ ترین مقدار ممکن
است، همین را بنویس.
۴) این اجازه تا کی باقی می ماند و با چه کاری برداشته می شود؟
۵) چه چیزهایی از روی این مقادیر قابل فهمیدن نیست؟
درباره اینکه آن آدرس قابل اعتماد است یا نه نظر نده؛ آن کار من است.
قبل از اعتماد به خروجی: قید اصلی همین جاست و بدون آن این کار به شما اعتماد بی جا می دهد: فهمیدن اینکه یک امضا چه اجازه ای می دهد، چیزی درباره نیت طرف مقابل نمی گوید. یک درخواست کاملا استاندارد و درست، از طرف یک قرارداد بدخواه هم دقیقا همین شکلی است. پس این مسیر یک سوال را جواب می دهد، اینکه چه چیزی امضا می کنید، و سوال دوم را سر جایش می گذارد: این آدرس کیست و چرا اینجاست. قید دوم ساده تر است. عبارت بازیابی و کلید خصوصی هیچ وقت وارد این گفتگو نمی شوند؛ چهار مقدار بالا همه چیزی است که لازم است و همه شان روی صفحه تایید پیش چشمتان هستند. و اگر مدل عددی یا اسمی نوشت که در آن چهار مقدار نبود، آن جمله را دور بیندازید.
هوش مصنوعی در این کار
در این موضوع هوش مصنوعی دو طرف دارد و هر دو طرف واقعی اند. طرف مفیدش خواندن چیزهایی است که کاربر عادی نمی خواند: فیلدهای یک صفحه تایید، یک متن انگلیسی طولانی، یک آدرس بلند. طرف دیگرش این است که همان توانایی، نوشتن یک پیام کلاهبرداری بی نقص و ساختن یک سایت تر و تمیز را هم ارزان کرده، و نشانه ای را که سال ها به مردم یاد داده بودیم از کار انداخته.
ابزارهایی که واقعا کمک می کنند
- Gemini برای تبدیل فیلدهای یک صفحه تایید به یک جمله، با مدل سریع و ارزانش. صفحه خود گوگل می گوید اپ وب جمنای در بیش از دویست و سی کشور و منطقه کار می کند و ایران در آن فهرست نیست.
- Claude برای وقتی می خواهید یک متن شرایط یا یک صفحه پروژه را تکه تکه توضیح دهد و ادعاهایش را از هم جدا کند. ایران در هیچ کدام از دو فهرست کشورهای پشتیبانی شده انتروپیک نیست و ما این را روی صفحه خودشان خواندیم.
- ChatGPT همان دو کار. درباره دسترسی از ایران ادعایی نمی کنیم: صفحه کشورهای پشتیبانی شده اوپن ای آی از این سرور ۴۰۳ می دهد.
کجا نتیجه معکوس می دهد
اولین ریسک را باید بی تعارف گفت: نشانه «متن بد» مرده است. سال ها به مردم یاد دادند کلاهبرداری را از روی فارسی شکسته و ترجمه ماشینی تشخیص بدهند، و امروز تولید متن روان و سایت تمیز عملا رایگان است. اگر تشخیص شما به کیفیت نگارش وابسته باشد، روی چیزی حساب کرده اید که ارزان تر از همه قابل جبران است؛ نشانه های این درس ساختاری اند و با بهتر شدن ظاهر از بین نمی روند. ریسک دوم پرسیدن «این پروژه معتبر است؟» یا «این آدرس امن است؟» از یک مدل است. مدل داده زنده ندارد، هیچ آدرسی را روی زنجیره بررسی نکرده، و جوابی می سازد که شکل تحلیل دارد و پشتش چیزی نیست؛ در حوزه ای که هر تصمیم برگشت ناپذیر است، این خطرناک ترین شکل حرف بی پشتوانه است. ریسک سوم لینک است: آدرس دانلود یا آدرس سایت رسمی را از مدل نگیرید، چون لینک اشتباه در این حوزه یعنی برنامه یا صفحه جعلی. و ریسک چهارم مال خود شماست: عبارت بازیابی و کلید خصوصی هرگز داخل هیچ چتی نمی روند، و بقیه چیزهایی که کپی می کنید هم به یک شرکت دیگر می روند؛ اینکه محتوا نگه داشته شود یا به آموزش برود به پلن و تنظیمات همان سرویس بستگی دارد و خود شرکت ها نوشته اند، از جمله صفحه حریم خصوصی گوگل برای اپ های جمنای.
منبع ها: Google: Gemini Apps privacy Where you can use the Gemini web app Anthropic supported countries
حد این توصیه
شش شکل این درس، شکل های رایج امروزند و فهرست کاملی نیستند؛ ظاهرشان هر چند ماه عوض می شود و برای همین نشانه های ساختاری را نوشتیم و نه نمونه متن ها. جایی که این درس کم می آورد، حمله هدفمند است: پیامی که اسم پروژه واقعی شما را می داند و از حساب واقعی کسی می آید که خودش قربانی شده. آن پیام هیچ کدام از نشانه های بالا را ندارد و تنها چیزی که در آن حالت باقی می ماند تایید از راه دوم است، پیش از هر امضا و هر انتقال. مرز دوم، بخش اجازه هاست: آنچه نوشتیم مفهومی است و روی شبکه های مبتنی بر قرارداد معنی دارد؛ روی شبکه هایی که این مفهوم را ندارند، آن بخش موضوعیت ندارد. مرز سوم را باید صریح گفت: این صفحه هیچ توصیه ای درباره خرید و فروش و نگه داشتن هیچ دارایی ای نمی کند و درباره وضعیت قانونی رمزارز در ایران هم اظهار نظر نمی کند؛ ما وکیل نیستیم و مقررات عوض می شود.
از تجربه خود ما
ما یک درگاه دریافت رمزارز روی همین سایت داریم و آن را خودمان نوشته ایم، و همان کد چند چیز را به خودمان یاد داد که در هیچ فهرست امنیتی نمی آید. اول اینکه هیچ کجای آن مسیر، از فرم تا ناظر زنجیره، جایی برای گرفتن عبارت بازیابی یا کلید خصوصی وجود ندارد و اصلا لازم نیست؛ سایت فقط یک آدرس نشان می دهد و منتظر می ماند. یعنی هر درخواستی برای آن کلمه ها «به نمایندگی از یک سرویس» از پایه دروغ است، چون سرویس ها با آن کلمه ها کاری ندارند. دوم اینکه ما فاکتور را با هش تراکنش تطبیق نمی دهیم، با «مبلغ یکتا» تطبیق می دهیم: چند رقم آخر مبلغ تصادفی می شود تا واریزی بدون هیچ کد پیگیری به فاکتور بچسبد. عکس یک تراکنش هیچ ارزشی برای ما ندارد و هیچ وقت نداشته؛ چیزی که ارزش دارد رکوردی است که هر کسی می تواند روی زنجیره ببیند. سوم، انتظار به شبکه بستگی دارد و ما این را در کد ثابت کرده ایم: روی شبکه ترون فقط تراکنش های نهایی شده خوانده می شوند و یک تایید کافی است، و روی شبکه BNB پانزده تایید لازم است. و چهارم، که مهم ترین است: در آن کد هیچ مسیری برای برگرداندن پول وجود ندارد، چون در پروتکل هم وجود ندارد. تنها چیزهایی که هست، پنجره هفتاد و دو ساعته برای ثبت دستی هش تراکنش و مهلت بیست و چهار ساعته برای پرداخت دیر رسیده است، و هر دو کارشان پیدا کردن پولی است که رسیده، نه پس گرفتن پولی که رفته. وقتی طرفی که می خواهد کمک کند هم دکمه ای ندارد، جمله اول این درس دیگر شعار نیست.
سوال هایی که واقعا پرسیده می شوند
پولم رفته؛ راهی برای برگرداندنش هست؟
تراکنشی که روی شبکه تایید شده برنمی گردد و هیچ مرجعی برای برگرداندنش وجود ندارد. کاری که می ماند گزارش به سرویسی است که ماجرا در آن اتفاق افتاده و ثبت جزئیات. و یک هشدار: هر کسی که در ازای درصد یا پیش پرداخت وعده بازگرداندن پول می دهد، موج دوم همان کلاهبرداری است.
آدرس را اشتباه وارد کردم؛ چه اتفاقی می افتد؟
اگر آدرس ساختار درستی نداشته باشد، بیشتر کیف پول ها اجازه ارسال نمی دهند. اگر ساختارش درست ولی مال کس دیگری باشد، پول به همان جا رفته و برگشتنش فقط به تصمیم صاحب آن آدرس بستگی دارد. و اگر روی شبکه ای فرستاده شده باشد که گیرنده آن را نمی خواند، معمولا برای گیرنده اصلا وجود ندارد.
فقط کیف پولم را به یک سایت وصل کردم و چیزی امضا نکردم؛ خطری هست؟
وصل شدن به تنهایی معمولا فقط آدرس عمومی شما را در اختیار آن سایت می گذارد و به خودی خود پولی جابه جا نمی کند. چیزی که پول را جابه جا می کند یا اجازه می دهد، امضاست. پس اگر هیچ پنجره تاییدی را تایید نکرده اید، وضع معمولا خوب است؛ کاری که باقی می ماند این است که یک بار فهرست اجازه های آن آدرس را ببینید و هر چه لازم نیست صفر شود.