Kripto güvenliği ve kripto dolandırıcılıkları
Kripto ödemesinin geri alma düğmesi yoktur: ağa yerleşmiş bir işlem geri gelmez ve onu geri getirecek bir merci de yoktur. Bu dersteki alışkanlıkların neredeyse tamamı bu tek özellikten çıkar ve bunu ciddiye almayan her tavsiye işe yaramaz.
- Ders 5 / 8
- Başlangıç
- Ücretsiz, kayıt yok
Hiçbir şey kırılmadan paranın gittiği dört yol
-
Yazdığınız kelimeler
Bir formda, bir sohbette ya da sahte bir uygulamada bir kurtarma ifadesi. O andan itibaren cüzdanın iki sahibi vardır.
-
İmzaladığınız onay
İmza anında bakiyenizden hiçbir şey çıkmaz; okumayı atlamayı bu kadar kolaylaştıran şey de budur.
-
Kendi gönderdiğiniz ödeme
Bir mesajda ya da QR kodda gelen bir adrese. İşlem tamamen geçerlidir; kimsenin durdurmamasının sebebi de budur.
-
Sizin olmayan bir hesap
Bilinmeyen bir yatırım sitesine ya da borsaya yatırma. Onların ekranındaki sayı artar ve o sayı yalnızca bir sayıdır.
Bu dördünün hiçbirinde kriptografi kırılmaz. Dördünde de bir insan bir şey yapmaya ikna edilmiştir.
Son kontrol: Bu dersteki bilgiler ve araç adları bu tarihte kaynaklarıyla yeniden doğrulanır.
Neden tek bir özellik bütün alışkanlıkları belirler
Banka kartıyla yanlış bir ödeme yaptığınızda şikâyet edilecek bir yol vardır ve birçok durumda para geri gelir. ABD Federal Ticaret Komisyonunun kripto para dolandırıcılığına dair kendi rehber sayfasında farkın tamamını taşıyan iki kısa cümle var: kripto para ödemeleri genellikle geri alınabilir değildir ve kripto para ödemeleri olağan yasal korumalarla gelmez.
Geri alınamazlık, bir işlem ağda onaylandıktan sonra hiç kimsenin, ne bir borsanın, ne ağın, ne de bizim, onu geri almak için elimizde bir şey olmaması demektir. Bu ne bir kusur ne de bir pazarlama özelliğidir; aracısız ödemeyi mümkün kılan şeyin ta kendisidir ve bedelini ödeyen sizsiniz.
Pratik sonuç, güvenliğin tamamının düğmeye basılmadan önceye taşınmasıdır. Kart dünyasında güvenliğin bir kısmı ödemeden sonra gerçekleşir; burada ödemeden sonra hiçbir şey gerçekleşmez. Okuyacağınız her alışkanlık aslında tek bir iş yapar: ikna olmakla imzalamak arasında birkaç saniye açar.

Parayı alan altı biçim ve her birinin yapısal işareti
Bu liste korkutmak için değil, tanımak içindir. Altısının da tek bir iskeleti vardır: inandırıcı bir bahane, bir aciliyet ve sonunda geri dönüşü olmayan bir eylem. Onları ayıran şey, o sonda sizden tam olarak ne istedikleridir.
| Biçim | Ne iddia ediyor | Ne istiyor | Yapısal işaret |
|---|---|---|---|
| Sahte airdrop | size ücretsiz token ayrıldı | cüzdan bağlantısı ve bir imza | ücretsiz olan bir şey imza istemez |
| Kurtarma ifadesi avı | cüzdanınız eşitlenmeli ya da doğrulanmalı | on iki ya da yirmi dört kelime | hiçbir servis o kelimelere ihtiyaç duymaz |
| Sahte destek | cüzdanınızın destek ekibiymiş | kelimeler ya da uzaktan erişim | gerçek destek size önce yazmaz |
| Bir gecede kaybolan proje | yeni bir token ya da yatırım sitesi | alım ya da yatırma için para | onlar size geldi, siz onlara değil |
| Garantili getiri | risksiz, sabit bir getiri | bir yatırma, ardından daha büyükleri | garantinin kendisi işarettir |
| Adres yerine QR kod | ödemeyi kolaylaştırıyormuş | onların kodunu taramanızı | okumadıkça hedefi göremezsiniz |
Bunlardan üçü aynı FTC rehber sayfasında açıkça yazılıdır ve açıklığı aktarmaya değer: yalnızca dolandırıcılar kripto parayla ödeme dayatır, yalnızca dolandırıcılar kâr ya da büyük getiri garanti eder ve birçok durumda size verdikleri bir QR kodu taratarak ödemeyi doğrudan kendi cüzdanlarına yönlendirirler.
Burada eski bir işareti de gömelim. Yıllarca insanlara bunları kötü dil ve yazım hatalarından tanıyın denildi. O işaret artık çalışmıyor, çünkü akıcı ve hatasız yazı bugün fiilen bedavadır ve sahte site de aynı ölçüde temiz ve profesyonel olabilir. Yukarıdaki işaretler yapısaldır ve görüntü düzeldikçe silinmez: konuşmayı sizin başlatmamış olmanız, gerçek hiçbir servisin istemediği bir şeyin isteniyor olması ve sizden istenen eylemin geri alınamaz olması. Bu saldırıların daha genel biçimlerinin güvenlik izleğinde kendi dersleri var.
Bütün biçimlerin vardığı dört talep
-
Kurtarma kelimeleri
Herhangi bir bahaneyle: eşitleme, doğrulama, kurtarma, destek. Bu talebin geçerli bir bahanesi yoktur.
-
Bir imza, hemen şimdi
Ücretsiz bir şeyi almak ya da acil bir sorunu çözmek için. Aciliyet aracın parçasıdır, hikâyenin değil.
-
Verdikleri bir adrese ödeme
Metin adres ya da QR kod olarak. Hedef, onların sayfasında değil kendi cüzdanınızda okunmalıdır.
-
Ekranınıza erişim
Yardım için uzaktan kontrol uygulaması ya da ekran paylaşımı. Gerçek hiçbir destek birimi bir cüzdan için bunu istemez.
Her birinin dış görünüşü sürekli değişir. Bu dört talep değişmez; bu yüzden dolandırıcılık listesi yerine bunları ezberleyin.
Parayı göndermeyen ama gönderilmesine izin veren imza
Bu alanda kaybedilen paranın bir kısmı bir transferle kaybedilmez; bir izinle kaybedilir. Cüzdan farkı size gösterir, ama birinin durup okuması nadirdir.
Ethereum sitesindeki ERC-20 belgeleri, standardın sağladığı şeyler arasında şunu sayar: bir hesaptaki token miktarının üçüncü taraf bir hesap tarafından harcanıp harcanamayacağına izin vermek. Fonksiyon approve(address _spender, uint256 _value), allowance adlı bir diğeri de o izinden ne kadar kaldığını gösterir. Yani bir sözleşmeye, siz imzaladığınız anda bakiyenizden hiçbir şey çıkmadan, adresinizden harcama izni verilebilir.
Bundan üç sonuç çıkar ve üçü de pratikte önemlidir. Birincisi, bir cüzdanı bir siteye bağlamak, onay vermekle aynı şey değildir: ilki genellikle yalnızca adresinizi açar, ikincisi bir yetki verir. İkincisi, bir onay siz değiştirene kadar yerinde kalır; tarayıcı sekmesini kapatmak ona bir şey yapmaz. Üçüncüsü, bir onayın bir tavanı vardır ve o tavan pratikte sınırsız sayılacak kadar büyük bir sayı olabilir; bir kez kullansın ile canı istediğinde kullansın arasındaki mesafe tam da burada kaybolur.
Bundan çıkan şey basittir ve bu sayfanın hızlı yol bölümü onu açıkça yazar: onaylamadan önce cüzdanın gösterdiği o birkaç alanı okuyun; fonksiyonun adı, yetki verilen adres ve tutar. Tutar sınırsızsa ve istediğiniz şey belirli bir alımsa, onu imzalamak için bir sebep yoktur.
İlk saat: ne yaparsınız ve ne yapmazsınız
Az önce bir şey olduysa yaptıklarınızın sırası önemlidir ve çoğu insanın yaptığı ilk şey yanlıştır: aynı siteye yeniden bağlanmak.
Önce hangisinin olduğunu belirleyin, çünkü tepki aynı değildir. Bir yere kurtarma ifadesi girildiyse o cüzdan artık sizin değildir ve parola değiştirmenin anlamı yoktur; yeni kelimelerle tamamen yeni bir cüzdan oluşturulmalı ve kalan her şey oraya taşınmalıdır. Harcama onayı olan bir şey imzaladıysanız cüzdan hâlâ sizindir ve yapılacak iş, o onayı aynı adresten sıfıra çekmektir.
Yapmayacağınız iki şey. Özel mesajla yardım teklif eden hiç kimseyle konuşmaya girmeyin, çünkü kaybınızın haberi kaybın yaşandığı yerde görünürdür ve onları getiren şey budur. Ve hiçbir para kurtarma servisine güvenmeyin: bir yüzde ya da peşin ödeme karşılığında gideni geri getireceğini söyleyen kişi, ilk seferinde size yapılanın aynısını yapıyordur. Geri alınamazlığın istisnası yoktur, burada da yoktur.
Ve sonunda anlamsız görünen ama olmayan bir iş: gördüğünüz her şeyi yazın; işlem hashi, adresler, saat ve mesajın metni. Paranız için genellikle bir şey yapmaz. Olayın yaşandığı servise bildirmek için ve sizden sonra aynı sayfaya giren kişi için bir şey yapar.
İlk saat, gerçekten fark yaratan sırayla
-
1
Bağlantıyı kesin
Sayfayı kapatın ve ne olduğunu görmek için bile yeniden bağlanmayın.
-
2
Hangisinin olduğunu belirleyin
Kelimeler mi sızdı yoksa yalnızca bir onay mı imzalandı. Tepki aynı değildir.
-
3
Onayı sıfıra çekin
Bir onaysa tavanı aynı adresten sıfırlayın. Sekmeyi kapatmak onu kaldırmaz.
-
4
Yeni bir cüzdan kurun
Kelimeler sızdıysa yeni kelimeler gerekir ve kalan taşınmalıdır.
-
5
Kayda geçirin
İşlem hashi, adresler, saat. Bildirim için gerekir, paranız için genellikle değil.
-
6
Davetsiz yardımı reddedin
Kayıptan sonraki özel mesajlar aynı şeyin ikinci dalgasıdır. Para kurtarma servisi diye bir şey yoktur.
Bu adımların hiçbiri gideni geri getirmez. Yaptıkları şey bir sonraki adımı durdurmaktır.
Gerçekten işe yarayan ve listelere hiç girmeyen alışkanlıklar
Güvenlik listeleri genellikle büyük şeylerle başlar. Kaybı gerçekten önleyen şeyler küçük ve tekrarlıdır.
Tanımadığınız sitelere bağlanmak için ayrı bir cüzdan tutun ve içinde fazla bir şey tutmayın. Verdiğiniz her onay o cüzdana aittir ve en kötü durum o tutarla sınırlı kalır. Asıl parayı tutan cüzdan hiçbir siteye hiç bağlanmaz.
Büyük bir transferden önce küçük bir test transferi gönderin ve gelmesini bekleyin. Ücretini ödersiniz, karşılığında tutarın tamamı aynı yoldan gitmeden önce adresin ve ağın doğru olduğunu öğrenirsiniz.
Adresi web sitesinin ekranından değil, cihazın ya da cüzdanın ekranından okuyun ve hedefi ilk birkaç karakterle değil, tamamıyla karşılaştırın. Size bir QR kod verildiyse, taramadan sonra cüzdanınızda beliren adres okunacak olandır.
Ve hepsinden çok işe yarayan kural: bir teklif size geldiyse o bir teklif değildir. Birinin özel mesajda, bir yorumda ya da bir grupta tanıttığı fırsatlar, istisnasız, pencereyi kapatmak için gereken birkaç saniye kadar eder.
Yapay zekayla hızlı yol
Herkes onaylamadan önce oku der, ama tam olarak neyi okuyacağınızı söylemez. Bir cüzdan onay ekranı, sözleşme dilinde yazılmış birkaç alan gösterir ve sıradan kullanıcı onların yanından geçer. Bir dil modelinin burada iyi yaptığı iş, o birkaç alanı tek bir cümleye çevirmektir: bu imza neye izin veriyor ve neye vermiyor. Bu sırada gizli hiçbir şey de yer değiştirmez, çünkü kopyaladığınız şey zaten ekrandaki genel bilgidir. Flash sınıfından hızlı ve ucuz bir model yeter ve güncel tercihimiz bu sitenin yapay zekâ bölümünde listelidir.
- Cüzdanın onay ekranında düğmeye basmak yerine işlem ayrıntılarını açın. Çoğu cüzdanda tüm veriyi görmek için bir seçenek vardır.
- Dört şeyi kopyalayın: fonksiyonun adı, yetki verilen adres, tutar ya da tavan ve ağın adı. Kendi adresiniz gerekmez.
- Aşağıdaki istemi o dört değerle gönderin ve yalnızca bu imzanın neyi mümkün kıldığını sorun.
- Son karar sizindir ve modele bırakılmaz: az önce anlatılan izin, yaptırmak istediğiniz işin boyutunda mı yoksa ondan büyük mü.
Kopyalamaya hazır şablon
İstem, onay ekranından aldığınız dört değerle:
{ağ adı} üzerinde bir işlem cüzdanımın onay ekranında ve henüz
imzalanmadı. Yalnızca bu değerlerden cevap ver ve hiçbir şey tahmin etme:
fonksiyon adı: {örneğin approve}
yetki verilen adres: {adres}
tutar ya da tavan: {gösterildiği haliyle sayı}
token: {token adı}
1) Bu imza şimdi para hareket ettiriyor mu, yoksa yalnızca izin mi veriyor?
2) İzinse, o adres sonradan ne yapabilir ve hangi tavana kadar?
3) Bu tavan sınırlı mı yoksa fiilen sınırsız mı? Sayı mümkün olan en
büyük değerse bunu yaz.
4) Bu izin ne kadar sürer ve hangi işlemle kaldırılır?
5) Bu değerlerden neler bilinemez?
O adresin güvenilir olup olmadığına yorum yapma; o benim işim.
Çıktıya güvenmeden önce: Asıl sınır burada ve o olmadan bu alıştırma size yersiz bir güven verir: bir imzanın neye izin verdiğini anlamak, karşı tarafın niyeti hakkında hiçbir şey söylemez. Kötü niyetli bir sözleşmeden gelen tamamen standart ve geçerli bir istek de tam olarak böyle görünür. Yani bu yol tek bir soruyu cevaplar, neyi imzaladığınızı, ve ikincisini olduğu yerde bırakır: bu adres kim ve neden burada. İkinci sınır daha basittir. Kurtarma ifadesi ve özel anahtar bu konuşmaya asla girmez; yukarıdaki dört değer gereken her şeydir ve hepsi önünüzdeki onay ekranındadır. Ve model, o dört değerin arasında olmayan bir sayı ya da ad yazarsa o cümleyi atın.
Bu işte yapay zeka
Bu konuda yapay zekânın iki yüzü var ve ikisi de gerçek. Yararlı yüzü, sıradan bir kullanıcının hiç okumadığı şeyleri okumaktır: bir onay ekranının alanları, uzun bir İngilizce metin, uzun bir adres. Öteki yüzü ise aynı yeteneğin kusursuz bir dolandırıcılık mesajını ve temiz, profesyonel görünen bir siteyi ucuzlatması ve insanlara yıllarca öğrettiğimiz o tek işareti işlevsiz kılmasıdır.
Gerçekten işe yarayan araçlar
- Gemini Bir onay ekranının alanlarını tek bir cümleye çevirmek için, hızlı ve ucuz modeliyle. Googleın kendi sayfası, Gemini web uygulamasının 230dan fazla ülke ve bölgede çalıştığını söylüyor ve İran o listede yok.
- Claude Bir koşullar metnini ya da bir proje sayfasını parça parça açıklatıp iddialarını ayırmak istediğinizde. İran, Anthropicin iki desteklenen ülke listesinin hiçbirinde yok ve bunu kendi sayfalarında okuduk.
- ChatGPT Aynı iki iş. İrandan erişim konusunda bir iddiada bulunmuyoruz: OpenAIın desteklenen ülkeler sayfası bu sunucuya 403 dönüyor.
Nerede geri teper
İlk risk yumuşatılmadan söylenmeli: kötü yazı işareti öldü. Yıllarca insanlara dolandırıcılığı bozuk dilden ve beceriksiz çeviriden tanımaları öğretildi; bugünse akıcı metin ve temiz bir site fiilen bedava. Tespitiniz yazının kalitesine dayanıyorsa, düzeltilmesi en ucuz şeye bel bağlamışsınız demektir; bu dersteki işaretler yapısaldır ve görüntü düzeldikçe silinmez. İkinci risk, bir modele bu proje güvenilir mi? ya da bu adres güvenli mi? diye sormaktır. Modelin canlı verisi yoktur, hiçbir zincirde hiçbir adresi kontrol etmemiştir ve analiz biçiminde, arkasında hiçbir şey olmayan bir şey üretir; her kararın geri alınamaz olduğu bir alanda bu, boş bir cümlenin alabileceği en tehlikeli biçimdir. Üçüncü risk bağlantılardır: bir modelden indirme adresi ya da resmî site adresi almayın, çünkü burada yanlış bağlantı sahte uygulama ya da sahte sayfa demektir. Dördüncüsü sizindir: kurtarma ifadesi ve özel anahtar hiçbir sohbete girmez ve kopyaladığınız diğer her şey de başka bir şirkete gider; içeriğin saklanıp saklanmadığı ya da eğitime gidip gitmediği o servisin planına ve ayarlarına bağlıdır; şirketler bunu yazar, örneğin Googleın Gemini uygulamaları gizlilik sayfasında.
Kaynaklar: Google: Gemini Apps privacy Where you can use the Gemini web app Anthropic supported countries
Bu tavsiyenin sınırı
Bu dersteki altı biçim bugünün yaygın olanlarıdır ve eksiksiz bir liste değildir; yüzeyleri birkaç ayda bir değişir, bu yüzden örnek metinler yerine yapısal işaretleri yazdık. Bu dersin yetersiz kaldığı yer hedefli saldırıdır: gerçek projenizin adını bilen ve önce ele geçirilmiş birinin gerçek hesabından gelen bir mesaj. O mesaj yukarıdaki işaretlerin hiçbirini taşımaz ve o durumda geriye kalan tek şey, her imzadan ve her transferden önce ikinci bir yoldan teyit almaktır. İkinci sınır onaylar bölümüdür: yazdığımız şey kavramsaldır ve sözleşme tabanlı ağlar için geçerlidir; bu kavramın olmadığı ağlarda o bölüm geçerli değildir. Üçüncüsü açıkça söylenmeli: bu sayfa herhangi bir varlığı alma, satma ya da tutma konusunda tavsiye vermez ve kriptonun İrandaki hukuki durumu hakkında görüş bildirmez; hukukçu değiliz ve kurallar değişir.
Kendi işimizden
Bu sitede bir kripto tahsilat geçidi işletiyoruz ve onu kendimiz yazdık; o kod bize hiçbir güvenlik listesinde görünmeyen birkaç şey öğretti. Birincisi, o yolun hiçbir yerinde, formdan zincir izleyicisine kadar, kurtarma ifadesi ya da özel anahtar alınacak bir yer yoktur ve gerek de yoktur; site bir adres gösterir ve bekler. Yani bir servis adına o kelimelerin istenmesi kökünden yalandır, çünkü servislerin onlarla işi yoktur. İkincisi, bir faturayı işlem hashiyle değil, benzersiz tutarla eşleştiririz: tutarın son basamakları rastgeleleştirilir ki gelen ödeme hiçbir referans kodu olmadan faturaya bağlansın. Bir işlemin fotoğrafı bizim için hiçbir şey ifade etmez ve hiç etmedi; değeri olan şey, zincirde herkesin görebileceği bir kayıttır. Üçüncüsü, bekleme ağa bağlıdır ve bunu kodda sabitledik: Tron ağında yalnızca kesinleşmiş işlemler okunur ve bir onay yeterlidir, BNB ağında ise on beş onay gerekir. Dördüncüsü ve en önemlisi: o kodda parayı geri gönderecek bir yol yoktur, çünkü protokolde de yoktur. Sahip olduğu tek şey, işlem hashini elle bildirmek için yetmiş iki saatlik bir pencere ve geç gelen ödeme için yirmi dört saatlik bir toleranstır; ikisi de giden parayı geri çağırmaz, gelen parayı bulur. Yardım etmek isteyen tarafın da bir düğmesi yoksa, bu dersin ilk cümlesi bir slogan olmaktan çıkar.
Gerçek devam soruları
Param gitti; geri almanın bir yolu var mı?
Ağda onaylanmış bir işlem geri gelmez ve onu geri getirecek bir merci yoktur. Geriye kalan, olayın yaşandığı servise bildirmek ve ayrıntıları kaydetmektir. Bir de uyarı: bir yüzde ya da peşin ödeme karşılığında parayı geri getirmeyi vaat eden herkes, aynı dolandırıcılığın ikinci dalgasıdır.
Adresi yanlış girdim; ne olur?
Adres bozuksa çoğu cüzdan göndermeyi tümden reddeder. Biçimi doğru ama başkasına aitse para oraya gitmiştir ve dönmesi yalnızca o sahibin kararına bağlıdır. Alıcının okumadığı bir ağda gönderildiyse de genellikle alıcı için hiç var olmaz.
Cüzdanımı yalnızca bir siteye bağladım ve hiçbir şey imzalamadım; risk var mı?
Bağlanmak tek başına genellikle o siteye yalnızca genel adresinizi verir ve kendi başına para hareket ettirmez. Parayı hareket ettiren ya da buna izin veren şey imzadır. Yani hiçbir onay penceresini onaylamadıysanız durumunuz genellikle iyidir; geriye o adresin onay listesine bir kez bakmak ve gerekmeyen ne varsa sıfırlamak kalır.