سرور چیست و انواع آن

سرور با کامپیوتر خانه شما چه فرقی دارد؟

در جنس، تقریبا هیچ. سرور هم پردازنده و حافظه و دیسک دارد و همان دستورهای آشنا را اجرا می کند. تفاوت در نقش است: کامپیوتر شما منتظر شماست و سرور منتظر بقیه دنیاست. لپ تاپ شما را شب می بندید؛ سروری که بسته شود دیگر سرور نیست.

از همین یک تفاوت نقش، بقیه تفاوت ها بیرون می آیند و هیچ کدام جادویی نیستند. سرور معمولا نمایشگر و صفحه کلید ندارد چون کسی پایش نمی نشیند. برق و شبکه اش دوتایی است چون قطع شدنش هزینه دارد. سخت افزارش سراغ قطعه هایی می رود که ماه ها بی وقفه کار کنند، نه قطعه هایی که در بازی سریع ترند. و روی آن نسخه ای از سیستم عامل نصب می شود که هیچ چیز اضافه ای ندارد؛ روی این سرور، سیستم عامل حتی محیط گرافیکی هم ندارد و همه کار با فرمان انجام می شود.

یک اشتباه رایج که همین جا تمام می شود: «سرور» یک جعبه مشخص نیست، یک نقش است. یک لپ تاپ قدیمی در گوشه اتاق هم اگر همیشه روشن بماند و به درخواست ها جواب بدهد سرور است. آنچه ارزش پول را می سازد نه خود جعبه، که پیوستگی است: برق، شبکه، خنک کاری و کسی که نصفه شب جواب می دهد.

وقتی درخواستی می رسد، دقیقا چه کسی جواب می دهد؟

این جایی است که «سرور» به چند چیز مجزا تقسیم می شود، و تا این تقسیم را نبینید هیچ مشکل سروری قابل تشخیص نیست. اول وب سرور درخواست را می گیرد؛ روی این ماشین nginx نسخه ۱.۲۹.۴ این کار را می کند. اگر چیزی که خواسته شده یک فایل آماده باشد، همان جا تمامش می کند و هیچ برنامه دیگری روشن نمی شود. اگر نه، درخواست را به مفسر برنامه می دهد، اینجا PHP نسخه ۸.۵.۲، که کد سایت را اجرا می کند و در این مسیر از پایگاه داده و از حافظه موقت می پرسد.

تفاوت این دو مسیر را می شود اندازه گرفت و رقمش تکان دهنده است. صفحه اول همین سایت وقتی از فایل آماده جواب داده می شود در بهترین حالت ۲۳ میلی ثانیه طول می کشد تا اولین بایتش برسد. همان صفحه، وقتی مجبورش کنیم دوباره ساخته شود، در بهترین حالت ۱۳۹ میلی ثانیه طول می کشد. یعنی همه آن ۱۱۶ میلی ثانیه اضافه مال لایه برنامه و پایگاه داده است، روی همان ماشین، همان شبکه و همان صفحه. اینکه یک صفحه از پیش ساخته شود یا هر بار ساخته شود، تنها بزرگ ترین تصمیم سرعت یک سایت وردپرسی است.

دو لایه دیگر هم در همین مسیر هستند و کمتر دیده می شوند. پایگاه داده، اینجا MariaDB نسخه ۱۰.۱۱.۱۰، که محتوا و تنظیمات را نگه می دارد. و یک حافظه موقت در رم، اینجا Redis، که جواب پرس و جوهای تکراری را نگه می دارد تا پایگاه داده دوباره از دیسک نخواند.

یک جزئیات که تقریبا هیچ آموزشی نمی گوید: وب سرور و مفسر برنامه روی این ماشین با شبکه حرف نمی زنند. ارتباطشان از یک فایل سوکت روی خود دیسک می گذرد و پایگاه داده هم روی localhost تنظیم شده است. یعنی هیچ کدام از این مکالمه ها هرگز بسته ای در شبکه نمی شوند. اگر این را بدانید، دیگر کند بودن یک صفحه را به «شبکه» نسبت نمی دهید.

سرور اشتراکی، مجازی، اختصاصی و ابری چه فرقی دارند؟

در یک جمله: هر پله بالاتر، کنترل بیشتری به شما می دهد و همان مقدار مسئولیت را هم روی دوشتان می گذارد. این جمله دوم است که در تبلیغ ها گم می شود.

روی یک سرور اشتراکی، ده ها سایت روی یک ماشین می نشینند و لایه های زیرین را کس دیگری نگه می دارد. شما فقط فایل و پایگاه داده دارید. ارزان است و برای بیشتر سایت های کوچک کافی، و عیبش این است که همسایه شلوغ روی شما اثر می گذارد و تنظیمی که می خواهید ممکن است اصلا در دسترستان نباشد. روی یک سرور مجازی، یک ماشین فیزیکی به چند ماشین مستقل تقسیم شده و سهم شما تضمین شده است؛ در عوض سیستم عامل مال شماست و به روز نگه داشتنش هم. سرور اختصاصی کل جعبه است، با همه توانش و همه مسئولیتش. و ابری بیشتر از اینکه یک نوع سخت افزار باشد، یک مدل تحویل است: منابع را ساعتی برمی دارید و پس می دهید، که برای باری که ناگهان بالا و پایین می رود ساخته شده.

موضع ما بعد از سال ها میزبانی سایت مشتری ها: تقریبا هیچ کس به خاطر «قدرت» به سرور مجازی نیاز پیدا نمی کند. دلیل واقعی مهاجرت معمولا یکی از این دوتاست: تنظیمی لازم شده که روی هاست اشتراکی وجود ندارد، یا همسایه ها آنقدر شلوغ شده اند که رفتار سایت غیرقابل پیش بینی شده. اگر هیچ کدام از این دو اتفاق نیفتاده، پول بیشتر معمولا سرعت بیشتری نمی خرد.

و مرز این توصیه که صریح بگوییم: هزینه سرور مجازی فقط اجاره ماهانه اش نیست، وقت کسی است که آن را به روز نگه می دارد. اگر آن آدم وجود ندارد، سرور مجازی بدون مراقبت از هاست اشتراکی خطرناک تر است، چون به روز نگه داشتنش دیگر کار کسی نیست. انتخاب و خرید خود میزبانی موضوع این درس نیست و در راهنمای انتخاب هاست و مقاله هاست اشتراکی باز شده است.

چرا یک سرور از کار می افتد؟

تصور رایج این است که پردازنده پر می شود. در عمل تقریبا هیچ وقت این نیست. چیزی که تمام می شود ظرفیت همزمانی است: تعداد کارگرهایی که اجازه دارند در یک لحظه کد سایت را اجرا کنند.

روی همین سرور این عدد تنظیم شده و بیست است. یعنی در هر لحظه حداکثر بیست درخواست می توانند وارد لایه برنامه شوند و بیست و یکمی باید صبر کند. حالا فرض کنید هر کدام از آن بیست تا به جای صد میلی ثانیه، سه ثانیه طول بکشند، چون یک پرس و جوی سنگین یا یک سرویس بیرونی کند شده. ظرفیت شما ناگهان از دویست درخواست در ثانیه به هفت تا سقوط می کند، بدون اینکه پردازنده حتی گرم شده باشد. صف رشد می کند، زمان انتظار بالا می رود و از بیرون این دقیقا شبیه «سرور خوابید» به نظر می رسد.

یک سقف دوم هم هست که کمتر کسی می شناسد و همان جا نوشته شده: هر درخواست حداکثر ۱۸۰ ثانیه وقت دارد و بعد بی رحمانه قطع می شود. این محافظ خوبی است، چون یک درخواست خراب نمی تواند تا ابد یک کارگر را نگه دارد. ولی همین باعث می شود کارهای طولانی مثل گرفتن نسخه پشتیبان یا وارد کردن یک فایل بزرگ، درست وسط کار قطع شوند و پیام خطای روشنی هم ندهند. اگر کاری همیشه حدود سه دقیقه بعد شکست می خورد، دنبال باگ نگردید؛ به سقف خورده اید.

نتیجه عملی این دو عدد یک قاعده ساده است: سریع کردن صفحه ها فقط تجربه کاربر را بهتر نمی کند، ظرفیت سرور را هم چند برابر می کند، چون هر کارگر زودتر آزاد می شود. برای همین کش کردن صفحه، که در بخش قبل تفاوتش را دیدید، بیش از آنکه یک بهینه سازی سرعت باشد یک تصمیم ظرفیت است.

چه چیزی وظیفه سرور نیست؟

این بخش برای این نوشته شده که رایج ترین پول دور ریختن در این حوزه را جلویش را بگیرد. سرور قوی تر یک صفحه سنگین را سبک نمی کند. اگر صفحه ای سه مگابایت تصویر بارگذاری می کند و بیست اسکریپت خارجی صدا می زند، دو برابر کردن پردازنده سرور تقریبا هیچ چیزی را تغییر نمی دهد، چون گلوگاه اصلا آنجا نیست. سرور فقط مسئول این است که اولین بایت را زود بفرستد؛ بقیه کار در مرورگر بازدیدکننده اتفاق می افتد.

سه چیز دیگر هم وظیفه سرور نیستند و مرتب به گردنش انداخته می شوند. امنیت کد سایت: سروری که به روز است هنوز می تواند یک افزونه آسیب پذیر را اجرا کند. کیفیت پایگاه داده: یک پرس و جوی بد روی سخت افزار بهتر فقط کمی سریع تر بد است. و پشتیبان گیری: هیچ سروری به خودی خود از خودش نسخه پشتیبان نمی گیرد، و این جمله ای است که معمولا وقتی فهمیده می شود که دیگر دیر است.

پس ترتیب درست کار این است: اول بفهمید کندی کجاست، بعد پول خرج کنید. اگر گلوگاه ساخته شدن صفحه است، کش و پایگاه داده جواب می دهند؛ اگر گلوگاه چیزی است که در مرورگر اتفاق می افتد، هیچ سروری کمکتان نمی کند و کار در مسیر افزایش سرعت سایت دنبال می شود.