انتشار اپلیکیشن؛ از بازار تا گوگل پلی

انتشار اپلیکیشن یعنی دقیقا چه کارهایی؟

مستندات اندروید کل کار را به دو نیمه تقسیم می کند و همین تقسیم بندی برای برنامه ریزی کافی است: آماده کردن اپ برای انتشار، و بعد رساندنش به دست کاربر.

نیمه اول چند کار مکانیکی است که هیچ کدام خلاقانه نیستند و هر کدامشان یک بار فراموش می شوند. لاگ ها باید خاموش و حذف شوند، حالت اشکال زدایی باید در نسخه انتشار خاموش باشد، اطلاعات نسخه باید تنظیم شود، و بعد نسخه انتشار ساخته و امضا شود. مستندات جداگانه تاکید می کند که نسخه انتشار را قبل از توزیع دست کم روی یک گوشی و یک تبلت واقعی امتحان کنید، و اینکه سرورها و سرویس هایی که اپ به آنها وابسته است باید آماده محیط واقعی باشند.

نیمه دوم انتخاب مسیر توزیع است. مستندات اندروید سه راه را کنار هم می گذارد: از طریق یک فروشگاه، روی سایت خودتان، یا فرستادن مستقیم فایل به کاربر. و صریح می نویسد که می توانید اپ را از هر فروشگاهی توزیع کنید و می توانید از چند فروشگاه استفاده کنید. برای یک محصول ایرانی این جمله بی اهمیت نیست، چون به معنی این است که انتخاب فروشگاه یک تصمیم برگشت پذیر و قابل جمع بستن است، برخلاف تصمیم بعدی.

یک نکته فنی که ترتیب کارها را عوض می کند: گوگل از اوت ۲۰۲۱ اپ های تازه را فقط به شکل App Bundle می پذیرد و نه فایل APK. مستندات خود اندروید توضیح می دهد که App Bundle یک قالب انتشار است و روی گوشی نصب نمی شود؛ فروشگاه از رویش APK می سازد. تفاوت این دو قالب در اپلیکیشن چگونه کار می کند باز شده. فروشگاه های داخلی همچنان با APK کار می کنند، پس اگر هر دو مسیر را می خواهید، از روز اول باید هر دو خروجی را از یک پروژه بگیرید.

چرا امضا مهم ترین فایل کل پروژه است؟

اندروید هیچ اپی را بدون امضای دیجیتال نصب یا به روزرسانی نمی کند. این امضا نقش شناسنامه اپ را دارد: سیستم عامل با آن می فهمد که نسخه تازه واقعا از همان سازنده نسخه قبلی آمده.

و اینجاست که تنها جمله ای که باید از این درس حفظ کنید نوشته شده. مستندات اندروید درباره اپ هایی که از امضای گوگل پلی استفاده نمی کنند می نویسد که اگر کلید امضای اپ را گم کنید، توانایی به روزرسانی آن اپ را از دست می دهید. نه پشتیبان، نه بازیابی، نه پروسه اداری؛ اپ روی گوشی هزار کاربر می ماند و شما تا ابد فقط می توانید یک اپ جدید با نام بسته دیگر منتشر کنید.

گوگل پلی برای همین دو کلید جدا کرده. یکی کلید امضای اپ که خود گوگل نگه می دارد و با آن نسخه هایی که به دست کاربر می رسند را امضا می کند، و یکی کلید بارگذاری که دست شماست و فقط برای فرستادن فایل به کنسول به کار می رود. اگر کلید بارگذاری گم شود درخواست بازنشانی اش ممکن است. مستندات همان جا هشدار می دهد که بعد از فعال شدن این حالت، شما دیگر نمی توانید نسخه ای از کلید امضای اپ را پس بگیرید.

یک تصمیم که مخصوصا برای محصول ایرانی مهم است و معمولا دیر فهمیده می شود: اگر می خواهید همان کلید امضا در چند فروشگاه به کار برود، مستندات می گوید موقع پیکربندی امضای گوگل پلی باید کلید خودتان را بدهید و نگذارید گوگل برایتان کلید بسازد. کسی که اول در بازار منتشر می کند و بعد سراغ گوگل پلی می رود، اگر این را نداند دو نسخه از یک اپ با دو شناسنامه متفاوت خواهد داشت.

در عمل یعنی: کلید امضا و رمزش را همان روز اول جایی بگذارید که با از دست رفتن لپ تاپ از بین نرود، و آن جا نباید همان مخزن کد باشد. این تنها فایل پروژه است که با پول و زمان قابل جبران نیست.

گوگل پلی از ایران: در جدول خود گوگل چه نوشته است؟

این بخش را به جای هر تحلیلی، از روی یک صفحه رسمی می نویسیم و روش خواندنش را هم می گوییم تا خودتان بتوانید همان کار را بکنید.

گوگل صفحه ای دارد به اسم «مکان های پشتیبانی شده برای ثبت نام توسعه دهنده و فروشنده» که یک جدول است با سه ستون: پشتیبانی از ثبت نام توسعه دهنده، پشتیبانی از ثبت نام فروشنده، و واحد پول پیش فرض. ما این صفحه را امروز خواندیم و شمردیم. جدول ۲۱۴ ردیف کشور دارد و در ستون ثبت نام توسعه دهنده، هر ۲۱۴ ردیف علامت تایید خورده اند.

نکته ای که فقط با شمردن معلوم می شود: راهنمای بالای همان جدول برای ستون اول هم علامت تایید تعریف کرده و هم علامت رد، ولی در نسخه امروز جدول حتی یک علامت رد وجود ندارد. یعنی این جدول فهرست جاهایی نیست که وضعیتشان بررسی شده؛ فهرست جاهایی است که پشتیبانی می شوند. و ایران در آن نیست، نه با تایید و نه با رد. برای مقایسه، عراق و افغانستان و ترکیه هر سه ردیف دارند.

ما همین را می گوییم و نه بیشتر. نمی گوییم هیچ راهی وجود ندارد، چون این جدول درباره نبود راه حرفی نزده؛ و راه دور زدن هم پیشنهاد نمی کنیم، چون آن کار نه آموزش است و نه کاری که ما انجام می دهیم. اگر کسی به شما گفت مسیری هست، معیار سنجیدنش همین است: آیا آن مسیر با قوانین حساب گوگل سازگار است یا صرفا تا وقتی کشف نشود کار می کند.

یک محدودیت فنی هم هست که ربطی به کشور ندارد و همه را می گیرد و تاریخ دار است. مستندات اندروید می گوید از ۳۱ اوت ۲۰۲۶، اپ های تازه و به روزرسانی ها باید اندروید ۱۶ یعنی سطح ای پی آی ۳۶ یا بالاتر را هدف بگیرند تا در گوگل پلی پذیرفته شوند، و اپ های موجود برای در دسترس ماندن برای کاربران تازه باید دست کم اندروید ۱۵ را هدف بگیرند. همان صفحه می نویسد که اگر برای به روزرسانی وقت بیشتری لازم دارید، امکان درخواست تمدید تا اول نوامبر ۲۰۲۶ خواهد بود. این عددها هر سال عوض می شوند، پس تاریخ بررسی این صفحه را ببینید و اگر گذشته، خودتان همان صفحه را باز کنید.

بازار و مایکت: چه چیزی را توانستیم بررسی کنیم و چه چیزی را نه

برای اپ اندرویدی که مخاطبش داخل ایران است، بازار و مایکت دو جایی هستند که کاربر واقعا نصب می کند. اینکه اینجا درباره قوانینشان چیزی ننوشته ایم یک تصمیم است و نه یک جا افتادگی، و دلیلش اندازه گیری امروز خودمان است.

هر دو سایت توسعه دهندگان را از همین سرور صدا زدیم. نتیجه این بود که هیچ کدام متن قوانینشان را به یک درخواست ساده HTTP نمی دهند. هر دو یک صفحه خالی می فرستند که محتوایش را بعدا جاوااسکریپت در مرورگر می سازد. یعنی آن قوانین برای هر خواننده ای که مرورگر گرافیکی ندارد، از جمله بایگانی ها و ابزارهای بررسی، عملا وجود ندارند.

پس ما یک خط از قوانین آنها را نقل نمی کنیم، چون نمی توانیم ادعا کنیم آن را از منبع خودش خوانده ایم. چیزی که با اطمینان می توانیم بگوییم دو چیز است: این دو فروشگاه اپ اندروید را به شکل APK می پذیرند، و همان طور که مستندات اندروید هم نوشته، انتشار در چند فروشگاه همزمان کار درستی است و مانعی ندارد. باقی چیزها را باید خودتان روی همان دو سایت با مرورگر ببینید، و توصیه ما این است که تاریخ دیدنتان را جایی یادداشت کنید، چون قوانین فروشگاه بدون اطلاع قبلی عوض می شوند.

یک نکته عملی که از همین جا درمی آید و به هیچ فروشگاهی وابسته نیست: هر چیزی که به فروشگاه می فرستید، از عنوان و توضیح تا تصویرها، باید جایی نزد خودتان نگه داشته شود. فروشگاه دوم همان ها را می خواهد و شما آن روز حوصله بازنویسی ندارید.

راهی که اصلا از فروشگاه رد نمی شود

اگر محصولتان فهرست، فرم، سفارش و پنل است و به سخت افزار گوشی کار خاصی ندارد، مسیر چهارمی هم هست که کل این درس را دور می زند: همان محصول را به شکل یک اپ وب پیشرو منتشر کنید.

مستندات موزیلا تعریفش را ساده نوشته: اپی که با فناوری های خود وب ساخته می شود، تجربه ای شبیه یک اپ اختصاصی می دهد، از یک کد روی پلتفرم های زیادی اجرا می شود، قابل نصب است و می تواند آفلاین و در پس زمینه کار کند. برای کاربر یعنی یک آیکن روی صفحه اصلی گوشی، و برای شما یعنی نه امضایی، نه بررسی فروشگاهی، نه انتظاری برای تایید.

موضع ما اینجا صریح است، چون گفتنش به نفع کسی که اپ می فروشد نیست: بخش بزرگی از پروژه هایی که به عنوان «اپلیکیشن» شروع می شوند، در عمل یک سایت خوب ساخته شده لازم دارند و نه یک اپ استوری. اگر کل کارکرد محصول از یک مرورگر قابل انجام است، فروشگاه فقط یک لایه هزینه و تاخیر اضافه کرده. سایت ساز یا طراحی اختصاصی همین سوال را از طرف وب نگاه کرده.

و صادقانه بگوییم کجا این جواب اشتباه است. اگر به نوتیفیکیشن مطمئن و همیشگی نیاز دارید، اگر با بلوتوث یا حسگرهای خاص کار می کنید، اگر پرداخت درون برنامه ای می خواهید، یا اگر مخاطبتان اپ را با جستجو در فروشگاه پیدا می کند، اپ وب کافی نیست و باید همان مسیر پنج مرحله ای بالا را بروید. تصمیم بین این دو مسیر، فنی نیست؛ به این بستگی دارد که کاربرتان کجا دنبال شما می گردد. اگر این تصمیم برای تیمتان سنگین است، در صفحه اپلیکیشن RGB نوشته ایم که خودمان بر چه اساسی یکی از این دو را پیشنهاد می کنیم.