کریپتو و پرداخت بین المللی

کیف پول ارز دیجیتال

کیف پول ارز دیجیتال پول را نگه نمی دارد؛ کلیدی را نگه می دارد که با آن انتقال امضا می شود، و خود دارایی همیشه روی شبکه است. برای همین اولین انتخاب، انتخاب بین سرد و گرم نیست: این است که آن کلید دست خودتان باشد یا دست شرکتی که به شما یک حساب داده.

  • درس ۴ از ۸
  • مقدماتی
  • رایگان، بدون ثبت نام

اولین سوال، چون سرد و گرم بعد از این می آید

برای برداشتن این پول از کسی اجازه می گیرید؟

بله

کلید دست یک شرکت است؛ شما حساب دارید

  • رمز فراموش شده بازیابی می شود و پشتیبانی وجود دارد
  • تبدیل به پول ملی در همان جا انجام می شود
  • برداشت می تواند متوقف یا محدود شود
  • مشکل آن شرکت، مشکل موجودی شما هم هست
خیر

کلید دست خودتان است؛ جبران خطا وجود ندارد

  • هیچ کس نمی تواند حسابتان را ببندد یا محدود کند
  • چند کلمه، برای سال ها، به عهده شماست
  • آدرس اشتباه یعنی پول رفته و جایی برای شکایت نیست
  • قبل از انتقال هر مبلغی، بازیابی را تمرین کنید

هیچ کدام از دو شاخه امن تر نیست. هر کدام یک ریسک را با ریسک دیگری عوض می کند و انتخاب به این بستگی دارد که کدام یکی را بهتر اداره می کنید.

آخرین بررسی: فکت ها و نام ابزارهای این درس در همین تاریخ با منابعشان بازبینی شده اند.

کیف پول واقعا چه چیزی را نگه می دارد

اسمش گمراه کننده است. کیف پول ارز دیجیتال برنامه یا دستگاهی است که کلید خصوصی شما را نگه می دارد و با آن انتقال ها را امضا می کند؛ خود دارایی هیچ وقت داخل آن برنامه نیست و روی دفتر مشترک شبکه ثبت شده است. کیف پول بیشتر شبیه دسته کلید است تا کیف.

سه چیز را از هم جدا کنید، چون تقریبا همه اشتباه های این حوزه از قاطی شدن همین سه تا می آید. آدرس، شماره حسابی است که به هر کسی می دهید تا برایتان بفرستد و پنهان کردنش معنی ندارد. کلید خصوصی، چیزی است که با آن می شود از آن آدرس خرج کرد و هیچ کس جز شما نباید ببیندش. عبارت بازیابی، مجموعه کلمه هایی است که همه کلیدهای آن کیف پول از آن ساخته می شوند، یعنی از کلید هم بالاتر است.

نتیجه عملی این ساختار چند چیز است که در روز اول عجیب به نظر می رسند و بعد منطقی می شوند. پاک کردن برنامه کیف پول، پول را پاک نمی کند؛ تا وقتی عبارت بازیابی را دارید، همان کیف پول را روی هر دستگاه دیگری می سازید. عوض کردن گوشی مشکلی نیست. و در مقابل، از دست دادن آن کلمه ها یعنی از دست دادن دسترسی، برای همیشه، بدون هیچ فرمی که پرش کنید و هیچ پشتیبانی که بتواند کمکتان کند.

کیف پول شیشه ای که فقط یک کلید سبز دارد و سکه ها دور در شبکه ای آبی شناورند

اولین دوراهی: کلید دست کیست

وقتی در یک صرافی حساب باز می کنید و رمزارز می خرید، آنچه به دست می آورید یک عدد در پایگاه داده آن شرکت است. کلید آن دارایی دست خود صرافی است و شما یک حساب دارید، نه یک کیف پول. این را نگهداری امانی یا custodial می گویند و بد نیست؛ فقط باید بدانید چه چیزی را با چه چیزی عوض کرده اید.

چیزی که به دست می آورید واقعی است: رمز را فراموش کنید بازیابی می شود، اشتباه در ورود آخر دنیا نیست، تایید دو مرحله ای و پشتیبانی وجود دارد، و تبدیل به ریال در همان جا انجام می شود. چیزی که واگذار می کنید هم واقعی است: همان شرکت می تواند برداشت را متوقف کند، حساب را محدود کند، درخواست مدارک بیشتر بدهد، و اگر خودش دچار مشکل شود دارایی شما داخل مشکل اوست.

در حالت دوم، یعنی نگهداری شخصی یا self-custody، کلید دست خودتان است. هیچ کس نمی تواند حسابتان را ببندد و هیچ کس هم نمی تواند نجاتتان بدهد. اینجا یک شغل جدید قبول کرده اید: نگهداری از چند کلمه، برای سال ها، در شرایطی که ممکن است گوشی بشکند، خانه آب بگیرد یا خودتان فراموش کنید کجا گذاشته اید.

موضع ما این است و عمدا خلاف چیزی است که در بیشتر ویدیوهای این حوزه گفته می شود: نگهداری شخصی به خودی خود امن تر نیست. امن تر بودنش به این بستگی دارد که شما در نگهداری آن کلمه ها بهتر باشید یا آن شرکت در نگهداری کلیدهایش، و برای کسی که تازه شروع کرده جواب همیشه آشکار نیست. آنچه نگهداری شخصی قطعا می دهد، حذف یک طرف حساب است؛ آنچه قطعا می گیرد، هر امکان جبران خطاست.

گرم و سرد، که بعد از آن دوراهی می آید

کیف پول گرم آن است که کلیدش روی دستگاهی نشسته که به اینترنت وصل است: اپ موبایل، افزونه مرورگر، برنامه دسکتاپ. کیف پول سرد آن است که کلید هیچ وقت از یک دستگاه آفلاین بیرون نمی آید، معمولا یک دستگاه سخت افزاری کوچک که فقط امضا را برمی گرداند.

تفاوت واقعی این دو، در چیزی است که هر کدام جلویش را می گیرند. کیف پول سرد جلوی بدافزار روی کامپیوتر شما را می گیرد، چون کلید آنجا نیست تا دزدیده شود. اما جلوی این را نمی گیرد که خودتان یک تراکنش بد را تایید کنید؛ اگر متن روی صفحه دستگاه را نخوانید، دستگاه سخت افزاری همان چیزی را امضا می کند که به آن داده اید. و هیچ کدام از این دو، جلوی گم شدن عبارت بازیابی را نمی گیرند.

برای همین این دو دسته را نباید طوری فهمید که انگار یکی جای دیگری را می گیرد. اکثر کسانی که کارشان دریافت پول و تبدیلش در همان هفته است، با یک کیف پول گرم روی یک گوشی که فقط برای همین کار استفاده می شود، کار خودشان را راه می اندازند. کیف پول سرد وقتی وارد بحث می شود که مبلغ بماند و ماندنش طولانی باشد.

گرم و سرد، بر اساس کاری که هر کدام می کنند

کیف پول گرم

  • کلید روی دستگاه متصل به اینترنت است
  • برای پرداخت و دریافت روزمره سریع است
  • بدافزار روی همان دستگاه، به کلید نزدیک است
  • برای مبلغی که همین هفته جابه جا می شود، کافی است

کیف پول سرد

  • کلید از دستگاه آفلاین بیرون نمی آید
  • فقط امضا برمی گردد، نه کلید
  • هر پرداخت یک قدم فیزیکی اضافه دارد
  • برای مبلغی که می ماند، ارزشش را دارد

هیچ کدام جلوی گم شدن عبارت بازیابی را نمی گیرد، و هیچ کدام جلوی تایید کردن یک تراکنش بد توسط خودتان را نمی گیرد.

دوازده کلمه ای که خود پول اند

وقتی یک کیف پول جدید می سازید، چند کلمه انگلیسی به شما نشان داده می شود و گفته می شود جایی امن بنویسیدشان. آن صفحه مهم ترین صفحه کل این حوزه است و بیشتر آدم ها با یک اسکرین شات از آن رد می شوند.

ساختار این کلمه ها استاندارد دارد و استانداردش عمومی است. مشخصات BIP-39 می گوید یک عدد تصادفی بین ۱۲۸ تا ۲۵۶ بیت تولید می شود، یک چک سام به آن اضافه می شود، و نتیجه به تکه های یازده بیتی بریده می شود که هر تکه یک کلمه از یک فهرست ثابت را انتخاب می کند. جدول همان سند می گوید ۱۲۸ بیت به ۱۲ کلمه می رسد و ۲۵۶ بیت به ۲۴ کلمه. فهرست انگلیسی هم دقیقا ۲۰۴۸ کلمه دارد؛ فایلش عمومی است و ما همان روز خطوطش را شمردیم. یک نکته کوچک از خود سند که به درد نوشتن روی کاغذ می خورد: کلمه ها طوری انتخاب شده اند که چهار حرف اولشان یکتا باشد.

حالا معنی این ساختار. هر کس این کلمه ها را داشته باشد، همه کلیدهای آن کیف پول را دارد و می تواند روی هر دستگاهی در هر کجای دنیا آن کیف پول را بسازد و خالی اش کند، بدون اینکه به گوشی شما یا رمز شما یا تایید دو مرحله ای شما نیاز داشته باشد. این کلمه ها رمز عبور نیستند؛ خود پول اند. و برخلاف رمز عبور، هیچ دکمه ای برای عوض کردنشان وجود ندارد و هیچ کسی هم نیست که آنها را بازنشانی کند.

از همین جا یک قاعده تشخیص بیرون می آید که ارزشش از هر فهرست نکات بیشتر است. کیف پول فقط یک بار از شما این کلمه ها را می خواهد و آن هم وقتی است که خودتان تصمیم گرفته اید یک کیف پول موجود را بازیابی کنید. هیچ سایتی، هیچ پشتیبانی، هیچ فرم به روزرسانی و هیچ ربات تلگرامی هرگز به این کلمه ها نیاز ندارد. اگر جایی خواسته شد، همان جا تمام است، بی توجه به اینکه بقیه صفحه چقدر درست به نظر می رسد. شکل های مختلف این درخواست را مسیر امنیت جداگانه توضیح داده است.

چه چیزی نگهداری حساب می شود و چه چیزی فقط شبیه آن است

برگه بررسی عبارت بازیابییک بار بررسی کنید

این یعنی نگه داشته اید

  • روی کاغذ یا فلز نوشته شده، دستی، بیرون از هر دستگاه
  • دو نسخه در دو جای فیزیکی جدا
  • یک بار روی یک کیف پول خالی بازیابی شده
  • ترتیب کلمه ها هم ثبت شده، نه فقط خود کلمه ها

این فقط شبیه نگهداری است

  • اسکرین شات در گالری گوشی
  • یادداشت در فضای ابری یا ایمیل به خودتان
  • پیام به خودتان در یک پیام رسان
  • یک نسخه، در یک جا، که هیچ وقت آزمایش نشده

این برگه فقط درباره خود کلمه هاست. امنیت گوشی و حساب صرافی و ایمیل بازیابی، هر کدام برگه خودشان را دارند.

مسیری که به یک تازه کار پیشنهاد می کنیم و جایی که این پیشنهاد می ایستد

پیشنهاد ما ترتیبی است، نه یک انتخاب. اول، مبلغی که همین هفته می خواهید جابه جا یا تبدیل کنید را همان جایی نگه دارید که کارش را انجام می دهید؛ برای بیشتر مردم این یعنی حساب همان صرافی ای که با آن کار می کنند. دوم، پیش از اینکه چیزی به نگهداری شخصی منتقل شود، یک کیف پول خالی بسازید، کلمه هایش را روی کاغذ بنویسید، برنامه را پاک کنید و از روی همان کاغذ برش گردانید. این تمرین بیست دقیقه است و تنها راه فهمیدن این است که آن کاغذ واقعا کار می کند.

سوم، وقتی مبلغی ماندگار شد و از دست دادنش دردناک بود، سراغ دستگاه سخت افزاری بروید. عمدا عددی نمی نویسیم که از چه مبلغی به بعد؛ آن عدد برای هر کسی فرق دارد و هر کس بنویسدش، دارد چیزی را حدس می زند.

و مرز این پیشنهاد، که مهم تر از خودش است: برای کسی که تمام کارش دریافت پول از یک مشتری خارجی و تبدیلش در همان هفته است، نگهداری شخصی چیز زیادی اضافه نمی کند و یک شغل نگهداری اضافه می کند. اگر مسیر شما همین است، صادقانه ترین توصیه این است که وقتتان را روی چیز دیگری بگذارید: امنیت حساب صرافی و ایمیلی که بازیابی به آن وصل است، که در مسیر امنیت درس خودشان را دارند.

مسیر سریع با هوش مصنوعی

تقریبا هیچ کس بازیابی کیف پولش را تمرین نکرده، و همه فرض کرده اند آن کاغذ کار می کند. تمرین کردنش بیست دقیقه است و روی یک کیف پول خالی هیچ ریسکی ندارد. کاری که مدل زبانی اینجا انجام می دهد نوشتن خود کلمه ها نیست و هرگز نباید باشد؛ کاری که می کند ساختن یک کارت بازیابی از توضیح شماست: چه دستگاه هایی، چه نسخه هایی، کجا، و اگر شما در دسترس نبودید چه کسی چه چیزی را باید بداند. این دقیقا همان کاری است که آدم ها هیچ وقت نمی نشینند بنویسند. مدل سریع و ارزان از رده Flash برای این کار کافی است.

  1. یک کیف پول کاملا خالی بسازید و هیچ چیزی به آن نفرستید. تمام این تمرین روی همان انجام می شود.
  2. کلمه هایش را با دست روی کاغذ بنویسید، با شماره ترتیب. اسکرین شات نگیرید و در هیچ فایلی تایپشان نکنید.
  3. برنامه را حذف کنید، دوباره نصبش کنید و این بار گزینه بازیابی را بزنید و فقط از روی کاغذ پیش بروید.
  4. اگر همان آدرس برگشت، کاغذتان کار می کند. حالا پرامپت پایین را با توضیح وضعیت خودتان بدهید تا کارت بازیابی و فهرست تمرین را بنویسد.
  5. کیف پول آزمایشی را دور بیندازید و کاغذش را پاره کنید. هر کیف پولی که کلمه هایش یک بار تایپ شده، دیگر برای نگهداری پول مناسب نیست.

نسخه آماده کپی

پرامپت. هیچ کلمه ای از عبارت بازیابی داخل این متن نمی رود:

  می خواهم یک کارت بازیابی کیف پول ارز دیجیتال بنویسم. قواعد ثابت:
  هرگز از من عبارت بازیابی یا کلید خصوصی نخواه، و اگر جایی در جوابت
  چنین چیزی لازم شد بنویس «اینجا خودت روی کاغذ بنویس».
  وضعیت من: کیف پول {نام برنامه} روی {دستگاه}، نسخه های کاغذی در
  {تعداد} جا، تبدیل به پول ملی از راه {مسیر}، و اگر من در دسترس نباشم
  {نسبت شخص} باید بتواند به این موضوع رسیدگی کند.
  خروجی را در سه بخش بده:
  ۱) کارت بازیابی: چه چیزی کجاست، بدون هیچ راز، طوری که اگر کسی آن را
     پیدا کند به پول نرسد.
  ۲) فهرست تمرین: قدم های آزمایش بازیابی روی یک کیف پول خالی.
  ۳) پنج حالتی که کارت من را از کار می اندازد، به ترتیب احتمال.
  هیچ توصیه ای درباره خرید و فروش و نگه داشتن ارز نده.

قبل از اعتماد به خروجی: سه قید، و اولی از همه مهم تر است: هیچ کلمه ای از عبارت بازیابی، در هیچ شرایطی، داخل هیچ چتی نمی رود. لحظه ای که آن کلمه ها را تایپ کنید، از دستگاه شما بیرون رفته اند و دیگر مال شما نیستند. دوم، هرگز از مدل نخواهید عبارت بازیابی برایتان بسازد؛ خروجی یک مدل زبانی از روی الگوهای زبان تولید می شود و امنیت این کلمه ها به تصادفی بودن واقعی شان وابسته است، کاری که تولیدکننده تصادف داخل خود کیف پول انجام می دهد. سوم، لینک دانلود را از مدل نگیرید. اسم برنامه را از او بپرسید و آدرس دانلود را خودتان از سایت رسمی یا فروشگاه اپ باز کنید، چون لینک اشتباه در این حوزه یعنی برنامه جعلی و برنامه جعلی یعنی همان کلمه ها.

هوش مصنوعی در این کار

اینجا هوش مصنوعی یک کار خوب بلد است و یک کار را اصلا نباید انجام بدهد. کار خوبش توضیح دادن است: صفحه ای که کیف پول جلویتان گذاشته چه می گوید، این گزینه چه فرقی با آن یکی دارد، این متن انگلیسی دقیقا چه اجازه ای می خواهد. کاری که نباید انجام بدهد هر چیزی است که به راز شما نزدیک می شود، و در این موضوع راز از هر جای دیگری کوچک تر و خطرناک تر است: چند کلمه.

ابزارهایی که واقعا کمک می کنند

  • Claude برای وقتی می خواهید یک صفحه تنظیمات یا یک متن انگلیسی طولانی کیف پول جمله به جمله باز شود. ایران در هیچ کدام از دو فهرست کشورهای پشتیبانی شده انتروپیک نیست و این را روی صفحه خودشان خواندیم.
  • Gemini برای ساختن کارت بازیابی و فهرست تمرین از روی توضیح خودتان، با مدل سریعش. صفحه خود گوگل می گوید اپ وب جمنای در بیش از دویست و سی کشور و منطقه کار می کند و ایران در آن فهرست نیست.
  • ChatGPT همان دو کار. درباره دسترسی از ایران ادعایی نمی کنیم: صفحه کشورهای پشتیبانی شده اوپن ای آی از این سرور ۴۰۳ می دهد.

کجا نتیجه معکوس می دهد

اولین ریسک را باید بی تعارف نوشت، چون در این موضوع یک بار اشتباه کافی است: عبارت بازیابی و کلید خصوصی هرگز داخل هیچ چتی نمی روند، حتی برای «فقط بررسی کن درست نوشته باشم». آن کلمه ها به محض تایپ شدن از دستگاه شما خارج شده اند و اینکه محتوا نگه داشته شود یا به آموزش برود، به پلن و تنظیمات همان سرویس بستگی دارد و خود شرکت ها نوشته اند، از جمله صفحه حریم خصوصی گوگل برای اپ های جمنای. ریسک دوم لینک است. اگر از مدل بپرسید فلان کیف پول را از کجا دانلود کنم، آدرسی می گیرید که ممکن است وجود نداشته باشد یا مال کسی دیگر باشد؛ برنامه جعلی کیف پول یکی از رایج ترین راه های از دست رفتن پول در این حوزه است و هیچ نشانه ای هم روی خودش ندارد. اسم را از مدل بگیرید و آدرس را خودتان پیدا کنید. ریسک سوم ظریف تر است: از مدل نخواهید عبارت بازیابی تولید کند یا «یک عبارت امن پیشنهاد بده». امنیت این کلمه ها به تصادفی بودنشان است و متن تولیدشده توسط یک مدل زبانی، هرچقدر هم عجیب به نظر برسد، از الگو می آید نه از تصادف.

منبع ها: Google: Gemini Apps privacy Where you can use the Gemini web app Anthropic supported countries

حد این توصیه

این درس درباره انتخاب و نگهداری است و درباره اینکه کدام برنامه یا کدام صرافی را استفاده کنید حرفی نمی زند؛ نام هیچ کیف پول و هیچ صرافی ای را به عنوان امن نمی نویسیم، چون امن بودن یک محصول چیزی است که با گذشت زمان عوض می شود و ما همه شان را آزمایش نکرده ایم. مرز دوم: تمرین بازیابی ثابت می کند کاغذ شما کار می کند و ثابت نمی کند در پنج سال آینده هم پیدایش می کنید؛ آن یکی مسئله جای نگهداری است و به همان اندازه مهم است. مرز سوم برای کاربر ایرانی: بخشی از کیف پول ها و فروشگاه های اپ از ایران باز نمی شوند یا به روزرسانی نمی گیرند و این وضعیت ثابت هم نیست، پس آنچه امروز برای همسایه تان کار کرده ممکن است فردا برای شما کار نکند. و مرز آخر که تکرارش می ارزد: هیچ جای این صفحه توصیه ای درباره خرید و نگه داشتن هیچ دارایی ای نیست.

از تجربه خود ما

لایه شارژ ارزی کیف پول همین سایت را خودمان نوشته ایم و طراحی اش دقیقا روی همان جمله اول این درس ایستاده. در includes/wallet/crypto.php و assets/js/51-crypto.js هیچ جایی کلید خصوصی یا عبارت بازیابی خواسته نمی شود و اصلا جایی برای واردکردنش وجود ندارد؛ چیزی که سایت می گیرد یک آدرس است و چیزی که از کیف پول می خواهد یک امضاست. مسیر «پرداخت با کیف پول متصل» هم روی پروایدری سوار است که خود افزونه کیف پول در مرورگر تزریق می کند، طبق استاندارد EIP-6963، به علاوه یک دیپ لینک تراست ولت که فقط آدرس و مبلغ را از پیش پر می کند. یعنی حتی سایتی که پول را دریافت می کند، هیچ وقت به کلید شما نزدیک نمی شود؛ و همین است که هر درخواستی برای عبارت بازیابی «به نمایندگی از یک سایت» را از پایه دروغ می کند. طرف دیگر همین طراحی، درسی است که خودمان هم با آن زندگی می کنیم: وقتی پرداختی روی شبکه ای انجام شود که ما آن را نمی خوانیم، یا مبلغ با فاکتور نخواند، هیچ دکمه ای برای برگرداندنش نداریم. تنها چیزهایی که در کد هست پنجره ثبت دستی هش تراکنش تا هفتاد و دو ساعت و مهلت بیست و چهار ساعته برای پرداخت دیر رسیده است، و هر دو کارشان پیدا کردن پول است نه پس گرفتنش.

سوال هایی که واقعا پرسیده می شوند

اگر گوشی ام گم شود پولم چه می شود؟

به شاخه ای که در آن هستید بستگی دارد. اگر حسابتان در یک صرافی است، همان مسیر بازیابی حساب کار می کند و گوشی فقط یک دستگاه بود. اگر کیف پول شخصی دارید، عبارت بازیابی همان چیزی است که کیف پول را روی دستگاه بعدی برمی گرداند؛ اگر آن کلمه ها را ندارید، پول برنمی گردد.

حساب من در صرافی، کیف پول حساب می شود؟

در عمل شما یک حساب دارید، نه یک کیف پول: کلید دست آن شرکت است و شما اجازه برداشت دارید. این لزوما بد نیست و برای خیلی ها انتخاب درستی است، ولی معنی اش این است که سیاست ها و وضعیت آن شرکت روی دسترسی شما اثر مستقیم دارد.

کیف پول سخت افزاری واقعا لازم است؟

برای مبلغی که همین هفته جابه جا و تبدیل می شود، معمولا نه. جایی که ارزش پیدا می کند این است که مبلغی بماند و ماندنش طولانی شود، چون آن وقت پنجره حمله شما دیگر یک هفته نیست، چند سال است. عددی که از آن به بعد لازم می شود را کسی نمی تواند برای شما تعیین کند.