آموزش ساخت ربات تلگرام

ربات تلگرام دقیقا چیست و چطور کار می کند؟

یک ربات تلگرام یک حساب کاربری خاص است که آدم پشتش نیست، برنامه شماست. آن برنامه هر جا که شما بگذاریدش اجرا می شود، روی یک سرور یا حتی روی لپ تاپ خودتان، و از طریق یک ای پی آی وب با تلگرام حرف می زند. تلگرام کد شما را میزبانی نمی کند و اجرا هم نمی کند؛ فقط پیام ها را به شما می دهد و پیام های شما را تحویل می گیرد.

راه ارتباط یک الگوی ساده است و مستندات Bot API آن را دقیقا همین طور می نویسد: همه درخواست ها باید روی HTTPS باشند و به این شکل درآیند: https://api.telegram.org/bot<token>/METHOD_NAME. هر متد یک آدرس است. پاسخ همیشه یک شی JSON است که یک فیلد ok دارد.

توکن هم همان چیزی است که مستندات «توکن احراز هویت» می نامد و می گوید هر ربات موقع ساخته شدن یکی مخصوص خودش می گیرد؛ شکلش چیزی شبیه 123456:ABC-DEF... است. این جمله دو معنی دارد و دومی مهم تر است: توکن کلید نیست که در کنارش رمزی هم باشد، توکن خود هویت است. هر کسی که آن رشته را داشته باشد ربات شماست.

پس ساختار کلی این می شود: کاربر در تلگرام چیزی می نویسد، تلگرام آن را در صف به روزرسانی های ربات شما می گذارد، برنامه شما آن را برمی دارد، تصمیم می گیرد، و با یک درخواست HTTPS جواب می فرستد. اگر ای پی آی چیست را خوانده باشید، اینجا هیچ چیز تازه ای نیست جز نام متدها.

از BotFather تا اولین پیام، قدم به قدم

ربات را خود تلگرام نمی سازد؛ رباتی به اسم @BotFather می سازد. در تلگرام سراغش می روید، /newbot می فرستید، یک نام نمایشی و یک نام کاربری که به bot ختم می شود می دهید، و او توکن را به شما می دهد. همان جا هم می شود فهرست دستورها را ثبت کرد، که کاری است که بیشتر آموزش ها از قلم می اندازند و همان چیزی است که وقتی کاربر یک اسلش می زند، فهرست پیشنهادها را بالا می آورد. دستورها طبق مستندات همیشه با علامت / شروع می شوند و حداکثر ۳۲ کاراکترند.

قبل از نوشتن هر کدی، توکن را امتحان کنید. یک درخواست کافی است:

curl -s "https://api.telegram.org/bot<token>/getMe"

اگر توکن درست باشد، مشخصات ربات را در JSON می گیرید. اگر غلط باشد، چیزی که برمی گردد یک صفحه خطای HTTP نیست، بلکه همان پاکت JSON است. ما امروز از سرور خودمان با یک توکن ساختگی امتحانش کردیم و جواب دقیقا این بود:

{"ok":false,"error_code":401,"description":"Unauthorized"}

این را عمدا نشان می دهیم، چون کل شکل کار در همین یک خط است: ok می گوید موفق بود یا نه، و اگر نبود، description می گوید چرا. برنامه شما باید همیشه اول ok را نگاه کند، نه فقط کد وضعیت HTTP را.

بعد از این، اولین کاری که ربات باید بلد باشد پاسخ به /start است، چون همان دکمه ای است که کاربر با آن ربات را باز می کند. یک جمله بنویسید که بگوید ربات چه کاری می کند و کاربر بعدش چه بزند. رباتی که به /start جواب مبهم می دهد، همان جا بسته می شود.

پیام ها را با getUpdates بگیرم یا با وبهوک؟

مستندات این را صریح می گوید: دو راه برای گرفتن به روزرسانی ها وجود دارد و این دو با هم جمع نمی شوند، متد getUpdates از یک طرف و وبهوک از طرف دیگر. یعنی اگر وبهوک تنظیم شده باشد، getUpdates اصلا کار نمی کند و همین یک جمله بیشتر خطاهای شب اول را توضیح می دهد.

در حالت اول برنامه شما مرتب می پرسد چیز تازه ای هست. ساده است، به آدرس عمومی احتیاج ندارد و روی لپ تاپ هم اجرا می شود، پس برای یاد گرفتن و برای نسخه اول انتخاب درستی است. نکته ای که مستندات یادآوری می کند: بعد از هر پاسخ باید offset را دوباره حساب کنید، وگرنه همان پیام ها را دوباره می گیرید.

در حالت دوم شما یک آدرس می دهید و تلگرام هر وقت چیزی باشد، یک درخواست POST روی HTTPS به آن آدرس می فرستد. کارآمدتر است و برای ربات پرترافیک همین درست است. دو چیز را از خود مستندات بدانید: اگر پاسخ آدرس شما کدی غیر از دویست باشد، تلگرام درخواست را تکرار می کند و بعد از تعداد معقولی تلاش دست می کشد. و مهم تر از آن، به روزرسانی ها روی سرور تلگرام نگه داشته می شوند تا ربات بگیردشان، ولی بیشتر از ۲۴ ساعت نگه داشته نمی شوند.

آن جمله آخر تصمیم عملیاتی شماست، نه یک جزئیات. یعنی اگر سرور ربات یک روز کامل خاموش بماند، پیام های آن روز از دست می روند و هیچ راهی برای برگرداندنشان نیست. برای ربات سرگرمی مهم نیست؛ برای ربات پشتیبانی مشتری مهم است و باید برایش هشدار بگذارید.

ربات در گروه چه چیزی را می بیند؟

این بخش هم پرسش حریم خصوصی است و هم علت اینکه ربات شما در گروه «کار نمی کند». تلگرام حالتی به اسم Privacy Mode دارد که برای همه ربات های افزوده شده به گروه به صورت پیش فرض روشن است، و در آن حالت ربات فقط این ها را می بیند: دستورهایی که صریحا برای خودش اند، مثل /command@this_bot؛ دستورهای عمومی مثل /start اگر ربات آخرین رباتی بوده که در گروه پیام داده؛ پیام های اینلاین که از طریق خودش فرستاده شده اند؛ و پاسخ به پیام هایی که برای این ربات بوده اند.

در مقابل، مستقل از این حالت، هر رباتی این ها را می گیرد: همه پیام های سرویس، همه پیام های چت خصوصی، و همه پیام های کانالی که عضوش است. یک استثنا هم هست که خیلی ها را غافلگیر می کند: ربات هایی که به عنوان ادمین به گروه اضافه شده اند همیشه همه پیام ها را دریافت می کنند.

می شود این حالت را خاموش کرد و آن وقت ربات مثل یک کاربر عادی همه پیام ها را می بیند، ولی دو نکته: تغییر تا وقتی ربات دوباره به گروه اضافه نشود اعمال نمی شود، و خود تلگرام در همان صفحه می نویسد این کار را فقط در مواردی توصیه می کند که واقعا برای کار ربات ضروری باشد و در بیشتر موارد استفاده از force reply کافی است.

موضع ما همان است: حالت پیش فرض را روشن بگذارید. نه فقط به این دلیل که کاربر گروه انتظار ندارد یک ربات همه گفتگویش را بخواند، بلکه چون ربات شما هم آن پیام ها را نمی خواهد و پردازش نکردنشان هم ارزان تر است هم امن تر. اگر واقعا مجبور شدید خاموشش کنید، در همان پیام /start بنویسید ربات چه چیزی را می خواند. کاربران گروه می توانند وضعیت حریم خصوصی هر ربات را در فهرست اعضا ببینند، پس پنهان کردنش هم شدنی نیست.

محدودیت ها و اشتباه هایی که همه بار اول می کنند

سه دسته محدودیت وجود دارد و هر سه در پرسش و پاسخ رسمی نوشته شده اند. اول، سرعت پیام: در یک چت، بیش از یک پیام در ثانیه نفرستید؛ تلگرام می گوید ممکن است انفجارهای کوتاه را تحمل کند ولی در نهایت خطای ۴۲۹ می گیرید. در یک گروه، بیش از ۲۰ پیام در دقیقه ممکن نیست. و برای اطلاع رسانی انبوه، ربات بیش از حدود ۳۰ پیام در ثانیه پخش نمی کند.

دوم، پخش پولی. اگر آن سقف کم است، تلگرام امکانی دارد که سقف را تا ۱۰۰۰ پیام در ثانیه می برد و هر پیام بالای همان ۳۰ تای رایگان، ۰.۱ ستاره هزینه دارد. ولی شرطش را هم می نویسد و شرط کوچکی نیست: ربات باید دست کم ۱۰۰ هزار ستاره در موجودی و دست کم ۱۰۰ هزار کاربر فعال ماهانه داشته باشد. یعنی این راه برای ربات تازه شما نیست و بهتر است از اول روی صف و زمان بندی حساب کنید نه روی خرید سرعت.

سوم، فایل ها. ربات فایل تا ۵۰ مگابایت می فرستد، و متد getFile فقط برای فایل های تا ۲۰ مگابایت کار می کند. این دو عدد یکی نیستند و همین جاست که رباتی که ویدیو می گیرد، در آزمایش کار می کند و در دست کاربر واقعی می شکند.

و سه اشتباه که تکراری اند. اول، گذاشتن توکن داخل کدی که در گیتهاب منتشر می شود؛ چون توکن خود هویت ربات است، هر کسی که آن را ببیند می تواند به جای شما پیام بفرستد. توکن جای متغیر محیطی است، نه جای فایل کد. دوم، فرستادن پیام در حلقه بدون فاصله، که مستقیم به همان خطای ۴۲۹ می رسد. سوم، فرض اینکه ربات همیشه بالاست: برنامه شما روزی از کار می افتد، و اگر بیشتر از ۲۴ ساعت پایین بماند، پیام های آن مدت دیگر برنمی گردند.