Yeni başlayanlar için Python

Python'u nereden alırsınız ve kurulduğunu nasıl anlarsınız?

python.org indirme sayfasından, başka hiçbir yerden değil. macOS ve çoğu Linux sisteminde Python zaten vardır ve bir şey kurmanız gerekmez; Windows'ta kurarsınız.

Kurulumdan sonra tek bir iş kalır ve yeni başlayanların çoğu tam orada takılır: terminalin Python'u gördüğünden emin olun. Bir terminal açın ve şunu yazın:

python3 --version

Bir sürüm numarası yazıldıysa bitti. Bu dersin yazıldığı sunucuda bu komutun yanıtı Python 3.12.3.

Şimdi hiçbir eğitimin söylemediği tuzak: birçok sistemde python diye bir komut hiç yoktur. Bu sunucuda python "command not found" der, python3 ise çalışır. Yani bir eğitimde python file.py görüp de hiçbir şey olmuyorsa hata sizde değil; 3'ü ekleyin.

Windows'un üçüncü bir hikâyesi var. Python'un kendi belgeleri, birden çok sürüm söz konusu olduğunda önerilen komutun py olduğunu söylüyor. Yani Windows'ta önce py --version deneyin, sonra bu dersteki komutların geri kalanında da aynı py'yi kullanın.

py --version

Bu üç komuttan hiçbiri yanıt vermiyorsa sorun kurulum değildir; işletim sistemi Python'un nerede olduğunu henüz bilmiyordur. Çözümü sistemden sisteme değişir ve resmî Windows kılavuzunda Windows sürümü vardır.

İlk betik: boş dosyadan terminaldeki çıktıya

Bir metin dosyası oluşturun ve adını hello.py koyun. Herhangi bir metin düzenleyici işi görür; bugün araç aramanın günü değil. İçine tek bir satır yazın:

print("Hello")

Şimdi o klasörde bir terminal açın ve çalıştırın:

python3 hello.py

Hello kelimesi yazılır. Hepsi bu. Hiçbir şey yazılmadıysa şu üç şeyi bu sırayla denetleyin: dosyanın bulunduğu klasörde olduğunuzu, dosya adının gerçekten py ile bittiğini (py.txt ile değil) ve yazdığınız komutun bir önceki bölümde yanıt veren komut olduğunu.

Bir de Python'u diğer dillerden ayıran bir kural var; onunla şimdi tanışmak daha iyi: Python'da satır başındaki boşluğun anlamı vardır. Süslü parantez ve noktalı virgül yoktur; bir şeyin bir bloğa ait olduğunu girinti vererek gösterirsiniz ve dilin tamamı bu uzlaşının üzerine kuruludur.

if 5 > 3:
    print("bigger")

print'ten önceki o dört boşluk süs değil, söz dizimidir. Kaldırırsanız Python IndentationError verir. Tavsiyemiz, düzenleyicinizi tab yerine dört boşluk koyacak biçimde ayarlamanız ve bir daha bunu düşünmemeniz.

Girdi ve çıktı: kullanıcıyla konuşan bir program

Yalnızca yazan bir program bir nottur. input onu yanıt alan bir şeye çevirir:

name = input("Your name: ")
print("Hello,", name)

Bu iki satırda üç şey var. input verdiğiniz mesajı yazar ve bekler, kullanıcının yazdığını döndürür ve siz o yanıtı sonra kullanmak üzere name değişkeninde tutarsınız.

Şimdi bu bölümün en önemli noktası; bilmezseniz programcılık hayatınızın ilk gerçek hatası olur: input her zaman bir karakter dizisi döndürür. Python'un kendi belgeleri tam olarak bunu söyler; kullanıcı 17 yazsa bile size ulaşan "17" metnidir, 17 sayısı değil.

age = input("Age: ")
print(type(age))

Bu iki satırın çıktısı <class 'str'>. Yani ona bir eklemek isterseniz Python hata verir ve önce dönüştürmeniz gerekir:

age = input("Age: ")
print(int(age) + 1)

Neden böyle? Çünkü Python tahmin etmez. Dizileri kendiliğinden sayıya çevirseydi, posta kodu ya da kart numarası alan bir program baştaki sıfırlarını kaybederdi. Dönüşüm sizindir, çünkü o dizinin ne anlama geldiğini yalnızca siz bilirsiniz. Bu, bu yoldaki bir sonraki dersin tümüyle veri türlerine ayrılmasına yetecek kadar önemlidir; derslerin sırasını yol sayfasında görürsünüz.

İlk gerçek programınız: bir metnin uzunluğunu sayın

Şimdi gerçekten kendimizin kullandığı bir şey yazıyoruz. Bu sitedeki her sayfanın meta açıklaması 140 ile 160 karakter arasında olmak zorunda; bu bizim kendi ev kuralımız ve bu sitenin içerik kılavuzunda yazılı. Bunu gözle saymak zahmetli iştir; altı satır Python onu on saniyelik işe çevirir.

text = input("Meta description: ")
n = len(text)

if n < 140:
    print(f"{n} characters. Too short, {140 - n} to go.")
elif n > 160:
    print(f"{n} characters. Too long by {n - 160}.")
else:
    print(f"{n} characters. Good.")

Bu dersi yayımlamadan önce bu kodu üç kez çalıştırdık ve gerçek çıktısı şuydu: 90 karakterlik bir metin için 90 characters. Too short, 50 to go.; 150 karakter için 150 characters. Good.; 200 karakter için 200 characters. Too long by 40.

Bu altı satırda dört yeni şey var. len bir dizinin uzunluğunu verir. if, elif ve else üç yollu bir dallanma kurar ve yalnızca biri çalışır. Tırnaktan önceki f, metnin içine süslü parantez koyabileceğiniz ve Python'un içindekini hesaplayacağı anlamına gelir; adı f-string'dir ve metin kurmanın en kolay yoludur. Aritmetik de o parantezlerin içinde çalışır, {140 - n} gibi.

Şimdi yapmaya değer bir alıştırma: koşulu karakter yerine kelime sayacak biçimde değiştirin. İpucu: len(text.split()). Bunu kendiniz değiştirdiyseniz ve çalıştıysa artık "eğitim almış" biri değil, "program yazmış" birisiniz.

Hata mı aldınız? Geri izlemeyi aşağıdan okuyun

Yeni başlayanı gerçekten program yazan birinden ayıran beceri, hatasız kod yazmak değil, hataları okumaktır. Bir program devrildiğinde Python bir geri izleme yazar ve o korkutucu metin bloğu aslında sahip olduğunuz en kesin dosttur.

Şu dosyayı oluşturun, adını shop.py koyun ve çalıştırın:

def price(n):
    return n * 1.09

print(price("100"))

Ve yazılan tam olarak şu. Gerçek çalıştırma; yazılması gereken şey değil:

Traceback (most recent call last):
  File "shop.py", line 4, in <module>
    print(price("100"))
          ^^^^^^^^^^^^
  File "shop.py", line 2, in price
    return n * 1.09
           ~~^~~~~~
TypeError: can't multiply sequence by non-int of type 'float'

Şimdi kural: aşağıdan okuyun. Son satır ne olduğunu söyler; burada bir veri türü yanlıştı. Üstündeki satır nerede olduğunu söyler: 2. satır, price fonksiyonunun içinde. Onun üstü ise orayı kimin çağırdığını: 4. satır. Yani hata 2. satırda göründü ama nedeni 4. satırda, sayı yerine bir dizi gönderdiğimiz yerde.

Bu sıra her geri izleme için geçerlidir; bu yüzden yukarı doğru okuma alışkanlığını bugün kurmaya değer. Önce son cümleyi okuyun, sonra kendi dosyanıza ait en alttaki satıra bakın, ancak ondan sonra gerisine bakın.

Herkesin hayatındaki ilk üç hata şunlardır: SyntaxError, cümleyi yanlış yazdığınız anlamına gelir ve genellikle bir parantez ya da iki nokta eksiktir; NameError, var olmayan bir adı çağırdığınız anlamına gelir ve çoğu zaman bir yazım hatasıdır; TypeError ise yukarıdaki, yani verinin türü onunla yaptığınız şeye uymuyor demektir.

Sırada ne var: zamanınızı harcamayan bir plan

Bu dersten sonra en çok ihtiyacınız olan şey başka bir eğitim değil, gerçekten ihtiyaç duyduğunuz küçük bir programdır. Ama sırası önemli olan dört şey var ve aşağıdaki şekil o sırayı gösteriyor.

Önce standart kütüphane. Python hazır kod dolu bir depoyla kurulur ve gündelik işlerin çoğunun hazır bir fonksiyonu vardır. Herhangi bir döngü yazmadan önce, işin zaten yapılmış olup olmadığını görmek için resmî Python eğitiminde bir kez arayın.

Sonra pip ile dış kütüphane kurmak ve onunla birlikte sanal ortam. Bu iki satır projenizi sistemin geri kalanından ayrı tutar:

python3 -m venv .venv
source .venv/bin/activate

Windows'ta ikinci satır farklıdır ve doğru biçimi venv belgelerinde vardır. Neden zahmet? Çünkü onsuz yaptığınız her proje kütüphanelerini aynı ortak yere döker ve altı ay sonra iki proje bir kütüphanenin iki farklı sürümünü isterken sisteminizde yalnızca biri olur.

Son olarak, programınız yüz satırı geçtiğinde fonksiyon yazmaya, sonra sınıflara geçin. Daha önce değil. Sınıfların iyileştirdiği bir acınız olmadan sınıf öğrenmek, birçok kişiyi programlamadan vazgeçiren hatadır.